این توصیه سرمایهگذاری نیست. اطلاعات ارائهشده فقط برای اهداف آموزشی و اطلاعرسانی است و بههیچوجه بهمعنای توصیه برای خرید یا فروش هیچ محصول مالی نیست.
یک متولی (custodian)، در زمینهٔ یک حساب معاملاتی سهام، نهادی است که اوراق بهادارِ معاملهگر را جدا از Broker نگه میدارد. این جداسازی در بیشتر حوزههای قضایی توسط نهادهای ناظر الزامی است و این حفاظت واقعی است. پول نقد و اوراق بهادارِ معاملهگر در حسابهای جداگانه نزد متولی نگهداری میشود و متولی یک شخص حقوقیِ متفاوت از Broker است. اگر Broker ورشکست شود، داراییهای معاملهگر نزد متولی نگهداری میشود و معاملهگر میتواند داراییها را به یک Broker دیگر منتقل کند.
وظایف یک متولی (custodian)
اولین کارِ متولی این است که اوراق بهادار را نگه دارد. متولی سوابقِ داراییهای معاملهگر را نگه میدارد و مسئولیتِ حفاظت از اوراق بهادار را بر عهده دارد. متولی یک نهادِ تنظیمشده است؛ معمولاً یک بانکِ ردهاول یا یک متولیِ تخصصی، و متولی تحت همان نظارتهای مقرراتی قرار دارد که Broker.
دومین کار، تسویه معاملات است. وقتی یک معاملهگر یک سهم میخرد، متولی سهام را از متولیِ فروشنده دریافت میکند و آن را به حساب معاملهگر اعتبار میدهد. وقتی معاملهگر میفروشد، متولی سهام را بدهکار میکند و پول نقد را اعتبار میدهد. فرآیند تسویه معمولاً در بازارهای بزرگ T+1 یا T+2 است و متولی همان نهادی است که تسویه را انجام میدهد.
سومین کار، رسیدگی به رویدادهای شرکتی است. وقتی یک سهم در حساب معاملهگر سود (dividend) پرداخت میکند، متولی سود را به موجودی نقدیِ معاملهگر اعتبار میدهد. وقتی سهم تقسیم (split) میشود، متولی موقعیت معاملهگر را تنظیم میکند. وقتی شرکت خریداری میشود، متولی مابهازای نقدی یا سهامی را مدیریت میکند. متولی همان نهادی است که رویدادهای شرکتی را از طرف معاملهگر مدیریت میکند.
چهارمین کار، ارائه صورتحسابها است. متولی صورتحساب ماهانه، صورتحساب سالانه و گزارشدهی مالیاتی را ارائه میدهد. صورتحسابها رکورد اصلیِ معاملهگر از داراییها هستند و مبنای ثبت اظهارنامه مالیاتیِ معاملهگر به شمار میروند.
چرا این جداسازی اهمیت دارد
این جداسازی اهمیت دارد، زیرا در صورت ورشکستگی یا شکست Broker، از داراییهای معاملهگر محافظت میکند. Broker وجه نقد و اوراق بهادار معاملهگر را در یک حساب جداگانه (segregated) نزد custodian نگهداری میکند و این داراییها جزو داراییهای (estate) Broker محسوب نمیشوند. متولیِ Brokerِ ورشکسته میتواند داراییها را به معاملهگر بازگرداند، یا معاملهگر میتواند داراییها را به Broker دیگری منتقل کند و معمولاً این انتقال بدون دردسر انجام میشود.
بدون این جداسازی، داراییهای معاملهگر بخشی از estate Broker میشد و معاملهگر یک طلبکار عادیِ Broker به شمار میرفت. ادعای طلبکار عادی در پایینترین بخشِ فهرست اولویتها قرار دارد و معمولاً میزان بازیابی بسیار کمتر از ادعای معاملهگر است. معاملهگری که داراییهایش را نزد Brokerی نگهداری میکند که مشمول قوانین جداسازی نیست، در معرض یک ریسک واقعیِ زیان در صورت شکست Broker قرار میگیرد.
این جداسازی در بیشتر حوزههای قضایی توسط تنظیمگر (regulator) الزامی است. تنظیمگر قواعد مربوط به segregation را تعیین میکند و Broker موظف است از آنها پیروی کند. قواعد ممکن است بسته به حوزه قضایی متفاوت باشد، اما اصل یکسان است: داراییهای معاملهگر جدا از داراییهای Broker نگهداری میشود و معاملهگر نسبت به داراییهای segregated یک ادعای مستقیم دارد.
نحوه انتخاب متولی
در بیشتر موارد، Broker متولی را انتخاب میکند و معاملهگر نقشی در این انتخاب ندارد. Broker با یک بانک ردهیک یا یک متولی تخصصی توافق دارد و داراییهای معاملهگر را نزد متولیِ انتخابشده قرار میدهد. تنها انتخاب معاملهگر این است که یک Broker را برگزیند که از یک متولی معتبر استفاده میکند.
انتخاب متولی تابع مدل کسبوکار Broker است. یک Broker خدماتکامل معمولاً از یک بانک ردهیک بهعنوان متولی استفاده میکند و آن بانک یک شخصیت حقوقی جدا از Broker است. یک Broker تخفیفی ممکن است از یک بانک ردهیک، یک متولی تخصصی، یا یک متولیِ فرعی در یک بازار خارجی استفاده کند. تنها بررسی معاملهگر این است که مدارک Broker را برای نام متولی و همچنین قوانین جداسازی بررسی کند.
گزینه دوم این است که از یک Broker استفاده شود که چندین گزینه متولی ارائه میدهد. برخی Brokerها امکان انتخاب متولی را فراهم میکنند و معاملهگر میتواند متولیای را انتخاب کند که با نیازهای او سازگار است. این انتخاب معمولاً بین یک بانک ردهیک (با کارمزدهای بالاتر و حمایت قویتر) و یک متولی تخصصی (با کارمزدهای کمتر و حمایت اندکی ضعیفتر) است. معاملهگر پیش از انتخاب باید این موازنه را در نظر بگیرد.
توجیه برای یک متولی جداگانه
یک متولی جداگانه زمانی مفید است که معاملهگر بخواهد جداسازی قویتری از داراییها داشته باشد. معاملهگری که یک پورتفوی بزرگ دارد، با داراییهای قابلتوجه در معرض ریسک، ممکن است بخواهد یک متولی جداگانه داشته باشد که با Broker وابسته نباشد. متولی جداگانه هزینهای دریافت میکند و این هزینه، بهایِ همان حفاظتِ قویتر است.
یک متولی جداگانه همچنین زمانی مفید است که معاملهگر بخواهد از یک شیوه نگهداری مشخص استفاده کند. معاملهگری که داراییها را در یک بازار خارجی نگهداری میکند ممکن است یک sub-custodian در آن بازار بخواهد؛ و sub-custodian همان نهادی است که داراییها را در صلاحیت/قلمرو محلی نگه میدارد. sub-custodian معمولاً یک بانک ردهیک در بازار خارجی است و sub-custodian تحت نظارت نهاد ناظر در همان بازار خارجی قرار دارد.
موردِ مخالفِ یک متولی جداگانه، هزینه است. متولی جداگانه هزینهای دریافت میکند و این هزینه، افت واقعیِ بازده را به همراه دارد. معاملهگری که پورتفوی کوچکی دارد معمولاً بهتر است از متولی پیشفرض Broker استفاده کند و برای جداسازی، هزینهای کم (یا بدون هزینه) پرداخت میکند. معاملهگری که پورتفوی بزرگی دارد همان کسی است که از حفاظتِ قویتر سود میبرد.
چگونه اعتبارسنجیِ کارگزارِ نگهدارنده (custodian) را انجام دهیم
پاسخ صادقانه این است که از Broker سؤال کنید. Broker موظف است کارگزارِ نگهدارنده را افشا کند و این افشا معمولاً در مستندات مربوط به افتتاح حساب ارائه میشود. همچنین معاملهگر میتواند وبسایت Broker را بررسی کند و وضعیت نظارتیِ کارگزارِ نگهدارنده را در وبسایت نهاد ناظر تأیید کند.
پاسخ دوم این است که مستندات مربوط به جداسازی (segregation) را بخوانید. Broker موظف است مستنداتی درباره قوانین جداسازی ارائه کند و این مستندات توضیح میدهد داراییهای معاملهگر چگونه نگهداری میشوند، چه نوع حمایتی وجود دارد، و در صورت شکست/عدم موفقیت Broker مسیر بازیابی چگونه است. معاملهگر باید پیش از واریز وجه به حساب، این مستندات را مطالعه کند.
منابع مرتبط
از کجا شروع کنم
اگر در حال انتخاب یک Broker هستید، مفیدترین کار این است که «custodian»، «قواعد جداسازی» و «مسیر بازیابی» را بررسی کنید. در مقایسه Brokerها، custodian و سیاست جداسازیِ Broker را فهرست کردهایم؛ این دو مورد در کنار هم نشان میدهند پیش از اینکه حساب را شارژ کنید، چه نوع حمایتی در انتظار شماست.