આ રોકાણ સલાહ નથી. આપવામાં આવેલી માહિતી માત્ર શૈક્ષણિક અને જાણકારી માટે છે અને કોઈપણ નાણાકીય ઉત્પાદન ખરીદવા અથવા વેચવાની ભલામણ તરીકે ગણાતી નથી.
માર્જિન આવશ્યકતાઓ સ્ટોક ટ્રેડર સમજી શકે તેવા સૌથી મહત્વપૂર્ણ સંકલ્પનાઓમાંની એક છે, અને માર્જિન આવશ્યકતાઓ નક્કી કરે છે કે ટ્રેડરે લિવરેજ્ડ પોઝિશન ખોલવા અને જાળવવા માટે કેટલું ઇક્વિટી જમા કરાવવું પડશે. માર્જિન આવશ્યકતાઓ આધારભૂત એસેટ, ટ્રેડરના પ્રકાર અને બજારની પરિસ્થિતિઓ પર આધાર રાખે છે.
માર્જિન આવશ્યકતાઓ શું છે
માર્જિન આવશ્યકતાઓ એ એવા નિયમો છે જે નક્કી કરે છે કે ટ્રેડરે ખાતામાં ઓછામાં ઓછું કેટલું ઇક્વિટી રાખવું જરૂરી છે. પ્રારંભિક માર્જિન એ પોઝિશન ખોલવા માટે જરૂરી જમા રકમ છે, અને મેન્ટેનન્સ માર્જિન એ પોઝિશન ખુલ્લી રાખવા માટે જરૂરી ન્યૂનતમ ઇક્વિટી છે. પ્રારંભિક માર્જિન અને મેન્ટેનન્સ માર્જિન—આ બે મુખ્ય માર્જિન આવશ્યકતાઓ છે, અને આ બે માર્જિન Broker અથવા એક્સચેન્જ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે.
પ્રારંભિક માર્જિન લિવરેજના વિપરીત (inverse) છે. 5:1 લિવરેજ 20 ટકા પ્રારંભિક માર્જિનને અનુરૂપ છે, 10:1 લિવરેજ 10 ટકા પ્રારંભિક માર્જિનને અનુરૂપ છે, અને 20:1 લિવરેજ 5 ટકા પ્રારંભિક માર્જિનને અનુરૂપ છે. સૂત્ર સરળ છે: પ્રારંભિક માર્જિન ટકાવારી = 1 / લિવરેજ.
મેન્ટેનન્સ માર્જિન એ margin call માટેનું ટ્રિગર છે. જે ટ્રેડર પાસે €10,000નું પ્રારંભિક માર્જિન છે અને 50 ટકા મેન્ટેનન્સ માર્જિન છે, તેને margin call ત્યારે મળે છે જ્યારે ઇક્વિટી €5,000 સુધી ઘટી જાય. ટ્રેડરે ઇક્વિટીને ફરીથી પ્રારંભિક માર્જિનના સ્તર સુધી લાવવા માટે વધારાની રકમ જમા કરવી પડે છે.
માર્જિનની આવશ્યકતાઓ શા માટે મહત્વપૂર્ણ છે
પ્રથમ કારણ છે સલામતી. માર્જિનની આવશ્યકતાઓ ટ્રેડરને સંપૂર્ણ નુકસાન (wipeout)થી બચાવવા માટે રચાયેલ છે, અને માર્જિનની આવશ્યકતાઓ લિવરેજ સામે ટ્રેડરની મુખ્ય રક્ષા છે. જે ટ્રેડર માર્જિનની આવશ્યકતાઓનું પાલન કરે છે તે બજારમાં આવેલા ઘટાડા (market downturn)માંથી બચી શકે છે, અને જે ટ્રેડર માર્જિનની આવશ્યકતાઓનું પાલન કરે છે તે લાભો મેળવવા માટે પૂરતો સમય સુધી બજારમાં રહી શકે છે.
બીજું કારણ છે ખર્ચ. માર્જિનની આવશ્યકતાઓ ફાઇનાન્સિંગ ચાર્જ નક્કી કરે છે, અને ફાઇનાન્સિંગ ચાર્જ પોઝિશનના મૂલ્યના ટકાવારી રૂપે હોય છે. જે ટ્રેડર ઓછું લિવરેજ વાપરે છે તે ઓછો ફાઇનાન્સિંગ ચાર્જ ચૂકવે છે, અને જે ટ્રેડર વધુ લિવરેજ વાપરે છે તે વધુ ફાઇનાન્સિંગ ચાર્જ ચૂકવે છે. ટ્રેડરે ફાઇનાન્સિંગ ચાર્જની તુલના અપેક્ષિત વળતર (expected return) સાથે કરવી જોઈએ, અને જો ફાઇનાન્સિંગ ચાર્જ અપેક્ષિત વળતર કરતાં વધુ હોય તો ટ્રેડરે લિવરેજનો ઉપયોગ ન કરવો જોઈએ.
ત્રીજું કારણ છે નિયમન (regulation). નિયમનકારી સંસ્થા રિટેલ ક્લાયન્ટ્સ માટે ન્યૂનતમ માર્જિનની આવશ્યકતાઓ નક્કી કરે છે, અને નિયમનકારી સંસ્થા માર્જિનની આવશ્યકતાઓનો ઉપયોગ ટ્રેડરને અતિ-લિવરેજિંગથી બચાવવા માટે કરે છે. જે ટ્રેડર નિયમનકારી સંસ્થાના નિયમોનું પાલન કરે છે તે કાયદાની યોગ્ય બાજુ પર છે, અને જે ટ્રેડર નિયમોને અવગણે છે તે ટ્રેડ કરવાની લાઇસન્સ ગુમાવી શકે છે.
માર્જિન આવશ્યકતાઓ કેવી રીતે નક્કી થાય છે
પ્રથમ પરિબળ આધારભૂત સંપત્તિ છે. અસ્થિર (વોલેટાઇલ) સંપત્તિઓ માટે માર્જિન આવશ્યકતાઓ વધુ હોય છે, અને સ્થિર સંપત્તિઓ માટે માર્જિન આવશ્યકતાઓ ઓછી હોય છે. વેપારીએ દરેક સંપત્તિ માટેનું માર્જિન ચકાસવું જોઈએ.
બીજું પરિબળ વેપારીનું વર્ગીકરણ છે. રિટેલ ક્લાયન્ટ્સ માટે માર્જિન આવશ્યકતાઓ વ્યાવસાયિક ક્લાયન્ટ્સ કરતાં વધુ હોય છે, અને નિયમનકાર રિટેલ ક્લાયન્ટ્સ માટેની ન્યૂનતમ માર્જિન આવશ્યકતાઓ નક્કી કરે છે. જે વેપારી વ્યાવસાયિક ક્લાયન્ટ તરીકે લાયક ઠરે છે તે ઓછી માર્જિન માટે અરજી કરી શકે છે, અને Broker વધારાનું દસ્તાવેજીકરણ માગી શકે છે.
ત્રીજું પરિબળ બજારની પરિસ્થિતિઓ છે. ઊંચી અસ્થિરતાના સમયગાળા દરમિયાન Broker માર્જિન આવશ્યકતાઓ વધારી શકે છે, અને સમાચાર ઘટનાઓની આસપાસ Broker માર્જિન આવશ્યકતાઓ વધારી શકે છે. વેપારીએ Brokerની માર્જિન નીતિ ચકાસવી જોઈએ, અને માર્જિન વધવાની શક્યતા માટે તૈયાર રહેવું જોઈએ.
માર્જિન આવશ્યકતાઓનો સારી રીતે ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો
પ્રથમ નિયમ છે જોખમ મુજબ પોઝિશનનું કદ નક્કી કરવું. ટ્રેડરે પોઝિશનનું કદ એવી રીતે નક્કી કરવું જોઈએ કે એન્ટ્રી પછી 1 ટકા પર સ્ટોપ-લોસ મૂકવાથી ખાતામાં 1 ટકા નુકસાન થાય. પોઝિશન સાઇઝની ગણતરી ટ્રેડર જે ડોલર રકમ ગુમાવવાની તૈયારી રાખે છે તેને સ્ટોપ-લોસ સુધીના અંતરથી ભાગ કરીને થાય છે.
બીજો નિયમ છે સ્ટોપ-લોસનો ઉપયોગ કરવો. સ્ટોપ-લોસ નુકસાનને મર્યાદિત કરે છે, અને સ્ટોપ-લોસ એ લિવરેજ્ડ પોઝિશનના જોખમનું સંચાલન કરવા માટે ટ્રેડરનું મુખ્ય સાધન છે. સ્ટોપ-લોસ એવી લેવલ પર મૂકવો જોઈએ જે ટ્રેડરની જોખમ સહનશક્તિ સાથે મેળ ખાતો હોય, અને સ્ટોપ-લોસને ટ્રેડર વિરુદ્ધ ખસેડવો નહીં.
ત્રીજો નિયમ છે કેશ બફર રાખવો. ટ્રેડરે 6 થી 12 મહિનાના માર્જિન પેમેન્ટ્સ કેશમાં રાખવા જોઈએ, અને કેશ અલગ ખાતામાં હોવું જોઈએ. આ બફર તાત્કાલિક માર્કેટ મંદી દરમિયાન ટ્રેડરને margin callથી બચાવે છે, અને બફર ટ્રેડરને ખાતામાં ફરીથી ટોપ અપ કરવા માટે સમય આપે છે.
ચોથો નિયમ છે માર્જિન લેવલનું મોનિટરિંગ કરવું. ટ્રેડરે માર્જિન લેવલ નિયમિત રીતે ચકાસવું જોઈએ, અને maintenance margin કરતાં 30 ટકા વધુ પર એલર્ટ સેટ કરવું જોઈએ. આ એલર્ટ broker દ્વારા margin call મોકલાય તે પહેલાં ટ્રેડરને કાર્યવાહી કરવાનો સમય આપે છે.
માર્જિન કોલના પરિણામો
પ્રથમ પરિણામ છે વધારાના નાણાંની માંગ. Broker પ્રારંભિક માર્જિન સ્તર પર ઇક્વિટી પાછી લાવવા માટે વધારાના નાણાંની માંગ કરે છે, અને ટ્રેડરે ટૂંકા સમયમાં તે નાણાં જમા કરાવવાના હોય છે. જે ટ્રેડર નાણાં જમા કરાવતો નથી, તેની પોઝિશન Broker દ્વારા લિક્વિડેટ કરવામાં આવે છે.
બીજું પરિણામ છે ફરજિયાત લિક્વિડેશન. Broker આગામી ઉપલબ્ધ ભાવ પર પોઝિશન લિક્વિડેટ કરી શકે છે, અને લિક્વિડેશન સૌથી ખરાબ શક્ય સમયે થઈ શકે છે. ટ્રેડરને નુકસાન થાય છે, અને slippageને કારણે તે નુકસાન પ્રારંભિક માર્જિન કરતાં પણ વધુ હોઈ શકે છે.
ત્રીજું પરિણામ છે નેગેટિવ બેલેન્સ. જે ટ્રેડર પાસે માર્જિન કોલ કવર કરવા પૂરતી ઇક્વિટી નથી, તે નેગેટિવ એકાઉન્ટ બેલેન્સ સુધી પહોંચી શકે છે, અને Broker વધારાના નાણાંની માંગ કરી શકે છે. નેગેટિવ બેલેન્સ દુર્લભ છે, પરંતુ ઊંચી લેવરેજ ધરાવતી પોઝિશન્સમાં નેગેટિવ બેલેન્સ વધુ સામાન્ય છે.
માર્જિન આવશ્યકતાઓ વિશે સામાન્ય પ્રશ્નો
ન્યૂનતમ પ્રારંભિક માર્જિન શું છે? ન્યૂનતમ પ્રારંભિક માર્જિન Broker અને નિયમનકારી સંસ્થા દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે. યુરોપિયન યુનિયનમાં, સ્ટોક્સ માટેનું ન્યૂનતમ પ્રારંભિક માર્જિન પોઝિશન મૂલ્યના 20 ટકા છે, જે 5:1 લેવરેજને અનુરૂપ છે.
શું માર્જિન આવશ્યકતાઓ બદલાઈ શકે છે? હા, Broker કોઈપણ સમયે માર્જિન આવશ્યકતાઓ બદલી શકે છે, ખાસ કરીને સમાચાર ઘટનાઓની આસપાસ અથવા ઊંચી અસ્થિરતાના સમયગાળા દરમિયાન. ટ્રેડરે Brokerની માર્જિન નીતિ તપાસવી જોઈએ, અને માર્જિન વધવાની શક્યતા માટે તૈયાર રહેવું જોઈએ.
જો માર્જિન પૂર્ણ ન થાય તો શું થાય? Broker ઓર્ડર રદ કરે છે અથવા પોઝિશન લિક્વિડેટ કરે છે. જેમના ખાતામાં પૂરતું ઇક્વિટી નથી, તે ટ્રેડર પોઝિશન ખોલી શકતો નથી, અને ટ્રેડરે વધારાના ફંડ જમા કરાવવા અથવા પોઝિશનનું કદ ઘટાડવું જોઈએ.
સંબંધિત સંસાધનો
ક્યાંથી શરૂ કરવું
જો તમે માર્જિન આવશ્યકતાઓનું મૂલ્યાંકન કરી રહ્યા હો, તો સૌથી ઉપયોગી પ્રથમ પગલું એ છે કે પ્રતિનિધિ પોઝિશન માટે પ્રારંભિક માર્જિનની ગણતરી કરો, અને ત્રણથી પાંચ Broker વચ્ચે માર્જિન આવશ્યકતાઓની તુલના કરો. અમારી broker comparison માં એવા Brokerની યાદી છે જે માર્જિન ટ્રેડિંગ ઓફર કરે છે અને માર્જિન આવશ્યકતાઓ શું છે—જે તમને પ્રથમ leveraged trade મૂકતા પહેલાં Broker શું આપે છે તે સમજવામાં મદદ કરે છે.