Бұл инвестициялық кеңес емес. Берілген ақпарат тек білім беру және ақпараттық мақсаттарға арналған және кез келген қаржылық өнімді сатып алу немесе сату туралы ұсыныс болып табылмайды.
Орталықтандырылған және орталықтандырылмаған биржалар арасындағы айырмашылық — кез келген криптовалюта трейдері алдында тұрған іргелі таңдау. Орталықтандырылған биржа (CEX) — тапсырыстар кітабын жүргізетін, сатып алушылар мен сатушыларды сәйкестендіретін және пайдаланушылардың криптовалюталарын өз әмияндарында сақтайтын компания басқаратын платформа. Орталықтандырылмаған биржа (DEX) — блокчейнде жұмыс істейтін бағдарламалық протокол: өтімділік пулдары немесе peer-to-peer тапсырыстар кітабы арқылы саудаларды сәйкестендіреді және пайдаланушы қаражатын ұстамайды.
Екеуінің арасындағы таңдау — ыңғайлылық пен бақылау, реттеу мен еркіндік, әрі пайдаланушының дағдысы мен платформаның жауапкершілігі арасындағы таңдау. Крипто саудасын бағалайтын акция трейдері алдымен саудадағы айырбас-ымыраларды түсінуден бастауы керек.
Орталықтандырылған биржа қалай жұмыс істейді
Орталықтандырылған биржа брокерге ұқсас. Пайдаланушы аккаунт ашады, криптовалюта немесе фиат валютасын салады және биржаның тапсырыстар кітабында тапсырыстар береді. Биржа сатып алу және сату тапсырыстарын сәйкестендіреді, тапсырыстың орындалуын басқарады және пайдаланушының қаражатын биржаның әмиянында сақтайды. Биржа қаражаттың қауіпсіздігіне жауап береді, ал пайдаланушы биржаға хакерлік шабуыл, операциялық ақау немесе банкроттық арқылы қаражатты жоғалтпайтынына сенеді.
Орталықтандырылған биржаның артықшылығы — ыңғайлылық. Пайдаланушы банк шотынан фиат валютасын сала алады, қарапайым веб немесе мобильді интерфейс арқылы сауда жасайды және қаражатты жеке әмиянға шығарады. Биржа блокчейн транзакцияларын, комиссияларды басқаруды және тапсырыстарды сәйкестендіруді жүзеге асырады. Сонымен қатар, биржа клиенттерге қолдау көрсетеді, дауларды шешеді және реттеушілік қадағалауды қамтамасыз етеді.
Кемшілігі — кастодиалдық (сақтау) тәуекелі. Пайдаланушы биржадағы криптовалютаға қатысты жеке кілттерді бақылай алмайды. Биржа аккаунтты бұғаттауы, ақшаны шығаруды шектеуі немесе қауіпсіздік бұзылуы арқылы қаражатты жоғалтуы мүмкін. Кастодиалдық тәуекел — орталықтандырылған биржаларға ең жиі айтылатын сын.
Децентрализденген биржа қалай жұмыс істейді
Децентрализденген биржа — блокчейнде орналасқан смарт-контракттар жиынтығы. Пайдаланушы жеке әмиянды (MetaMask, Trust Wallet, Ledger) биржаның интерфейсіне қосады, ал пайдаланушы сауданы тікелей әмияннан жасайды. Қаражат ешқашан пайдаланушының бақылауынан шықпайды; сауда өтімділік пулы арқылы (Uniswap сияқты автоматтандырылған маркет-мейкер DEX-те) немесе peer-to-peer тапсырыс кітабы арқылы (dYdX сияқты DEX-те) орындалады.
Децентрализденген биржаның артықшылығы — бақылау. Пайдаланушы жеке кілттерді иеленеді, сондықтан биржа аккаунтты бұғаттай немесе шектей алмайды. Пайдаланушы қаражаттың жалғыз басқарушысы болып табылады, әрі пайдаланушы әмиян қауіпсіздігі үшін жауап береді. Сондай-ақ пайдаланушыға KYC (тұлғаны сәйкестендіру) қажет емес, өйткені DEX қаражатты ұстамайды және клиентпен қарым-қатынас орнатпайды.
Кемшілігі — күрделілік. Пайдаланушы жеке әмиянды қалай қолдануды, блокчейннің gas комиссияларын қалай төлеуді және блокчейн транзакцияларының уақытын қалай басқаруды түсінуі керек. Сонымен қатар пайдаланушы DEX-тің өтімділігін, саудадағы slippage-ті және смарт-контракт тәуекелін түсінуі қажет. DEX — блокчейн технологиясымен жұмыс істеуге ыңғайлы пайдаланушыларға арналған құрал.
Реттеудегі айырмашылықтар
Орталықтандырылған биржа көптеген дамыған нарықтарда реттеледі. Биржа реттеуші органда тіркелуі, капиталды ұстап тұруы, клиент қаражатын бөлек есептеуі және KYC мен AML талаптарын орындауы тиіс. Реттеушілік қадағалау пайдаланушы үшін қорғаныстың бір қабатын қамтамасыз етеді, бірақ сонымен бірге биржаның жоғары левередж, экзотикалық токендер немесе күрделі өнімдерді ұсыну мүмкіндігін шектейді.
Орталықтандырылмаған биржа реттелмейді, өйткені реттейтін орталық ұйым жоқ. DEX — бұл бағдарламалық қамтамасыз ету протоколы, ал реттеушілік мәртебе көптеген юрисдикцияларда белгісіз. DEX қолданатын пайдаланушы реттелетін қаржы жүйесінен тыс болады, әрі DEX-тің смарт-контрактісі пайдаланылса, өтімділік пулы сарқылса немесе пайдаланушының транзакциясы сәтсіз болса, пайдаланушының шағымдану мүмкіндігі болмайды.
Төлем құрылымы
Орталықтандырылған биржадағы төлем құрылымы айқын. Биржа сауда үшін комиссия алады (әдетте бір саудаға 0,1–0,5%, жоғары көлемді трейдерлер үшін төмендетіледі), сондай-ақ биржа ақшаны шешіп алу үшін комиссия және депозит үшін комиссия алуы мүмкін. Комиссиялар алдын ала болжамды, ал пайдаланушы сауданың жалпы құнын есептей алады.
Орталықтандырылмаған биржадағы төлем құрылымы азырақ айқын. DEX своп үшін комиссия алады (әдетте бір саудаға 0,1–1%), ал пайдаланушы своп комиссиясынан бөлек блокчейннің газ төлемін төлейді. Газ төлемі блокчейннің кептелісіне қарай өзгереді, және пайдаланушы Ethereum желісінде бір ғана саудада газ комиссиясы ретінде €5–€50 төлеуі мүмкін. Комиссиялар болжамды емес, сондықтан сауданың жалпы құны CEX-тегіден жоғары болуы ықтимал.
Қайсысын таңдау керек
Адал жауап: орталықтандырылған биржа (CEX) — көптеген бөлшек трейдерлер үшін дұрыс таңдау. CEX ыңғайлырақ, көбірек реттелген және қолдануға жеңіл. DEX — KYC-сыз сауда жасағысы келетін, блокчейн технологиясына сенімді және бақылау үшін жоғары комиссия төлеуге дайын трейдерлер үшін дұрыс таңдау.
CEX пен DEX екеуін де қолданатын трейдер қаражаттың басым бөлігін сауда үшін CEX-те сақтап, ұзақ мерзімді сақтау үшін қаражатты жеке әмиянға (personal wallet) көшіруі керек. CEX — белсенді саудаға арналған; жеке әмиян — сақтау (custody) үшін. Бұл бөлініс — тәжірибелі крипто-трейдерлер арасында қалыптасқан стандартты тәсіл.
Қатысты ресурстар
Қай жерден бастау керек
Егер сіз криптовалюта сауда платформаларын бағалап жатсаңыз, салыстыру үшін ең пайдалы мүмкіндіктер — комиссиялар кестесі, қолжетімді криптовалюталар, қолжетімді левередж және биржаның реттеушілік мәртебесі. Біздің Broker салыстыру бетіміз криптовалюта саудасын ұсынатын брокерлерді және қолжетімді өнімдерді көрсетеді; бұл ақпарат сіз шотты қаржыландырғанға дейін платформаның қандай екенін түсінуге көмектеседі.