Энэ нь хөрөнгө оруулалтын зөвлөгөө биш юм. Өгөгдсөн мэдээлэл нь зөвхөн боловсрол, мэдээллийн зорилготой бөгөөд аливаа санхүүгийн бүтээгдэхүүнийг худалдаж авах эсвэл худалдахыг зөвлөсөн зөвлөмжийг илэрхийлэхгүй.
Өрийн өөрийн хөрөнгөнд харьцуулсан харьцаа (D/E) нь компанийн үйл ажиллагааг хэрхэн санхүүжүүлж байгааг хэмждэг санхүүгийн үзүүлэлт юм: өрөөр (зээлсэн мөнгө) эсвэл өөрийн хөрөнгөөр (хувьцаа эзэмшигчдийн оруулсан хөрөнгө). Энэ харьцааг компанийн нийт өр төлбөрийг хувьцаа эзэмшигчдийн өөрийн хөрөнгөд хувааж тооцно. D/E харьцаа өндөр байх нь компани өсөлтөө санхүүжүүлэхийн тулд өр ашиглаж байгааг, харин D/E харьцаа бага байх нь компани өөрийн хөрөнгөнд тулгуурлаж байгааг илэрхийлнэ.
Энэ үзүүлэлтийг хөрөнгө оруулагчид компанийн санхүүгийн хөшүүрэг (leverage) болон дампуурах/төлбөрөө төлөхгүй байх эрсдэлийг үнэлэхэд ашигладаг. D/E харьцаа өндөртэй компани нь хүүгийн түвшний өөрчлөлтөд, бизнесийн уналтад, мөн дампуурах эрсдэлийг илүү ихээр хүлээдэг. D/E харьцаа бага компанийн санхүүжилт илүү болгоомжтой (консерватив) байдаг бөгөөд өрийн үйлчилгээний зардлын нөлөөнд бага өртдөг.
Харьцаа танд юу хэлж байна
D/E харьцаа 1 гэдэг нь компани өр ба өөрийн хөрөнгийн тэнцүү хэмжээгтэй гэсэн үг. Харин харьцаа 2 гэвэл компани өөрийн хөрөнгөөсөө хоёр дахин их өртэй гэсэн үг. Харин харьцаа 0.5 гэвэл компани өөрийн хөрөнгөөсөө хагас дахин бага өртэй гэсэн үг. Энэ харьцаа салбараас хамаарч өөр өөр байдаг бөгөөд “сайн” эсвэл “муу” харьцаа нь тухайн салбарын дундажтай харьцуулахад л тодорхойлогдоно.
Тогтвортой мөнгөн урсгалтай, урьдчилан таамаглах боломжтой орлоготой (тогтвортой) utility компани нь хэлбэлзэлтэй мөнгөн урсгалтай, орлого нь тодорхойгүй байдаг technology компанитай харьцуулахад илүү өндөр D/E харьцааг даах чадвартай байж болно. D/E харьцааг үнэмлэхүй босготой биш, харин салбарын дундажтай нь харьцуулах хэрэгтэй.
Мөн D/E харьцаа нь компанийн санхүүгийн хөшүүргийг (financial leverage) танд харуулдаг. D/E харьцаа 2-той компани нь өөрийн хөрөнгөөсөө хоёр дахин их өртэй бөгөөд зээлсэн мөнгөө ашиглан өөрийн хөрөнгийн өгөөжийг (return on equity) өсгөх зорилготой ашиглаж байна гэсэн үг. Санхүүгийн хөшүүрэг нь арилжааны данс дахь margin leverage-тэй адилхан ажилладаг: энэ нь өсөлтийн боломжийг ч, бууралтын эрсдэлийг ч хоёуланг нь нэмэгдүүлдэг.
Үүнийг хэрхэн тооцоолох вэ
D/E харьцаа нь нийт өр төлбөрийг хувьцаа эзэмшигчдийн өмчид хувааснаар гарна. Нийт өр төлбөрт нэг жилийн дотор төлөгдөх богино хугацааны өр (short-term debt) болон нэг жилийн дараа төлөгдөх урт хугацааны өр (long-term debt) хоёулаа орно. Хувьцаа эзэмшигчдийн өмч нь компанийн нийт хөрөнгө ба нийт өр төлбөрийн зөрүү юм.
Нийт өр төлбөр нь €500 сая, хувьцаа эзэмшигчдийн өмч нь €250 сая компанийн D/E харьцаа 2 байна (€500 сая / €250 сая). Нийт өр төлбөр нь €100 сая, хувьцаа эзэмшигчдийн өмч нь €500 сая компанийн D/E харьцаа 0.2 байна (€100 сая / €500 сая). Эхний компани санхүүгийн өндөр хөшүүрэгтэй; хоёр дахь компани санхүүгийн бага хөшүүрэгтэй.
Салбарын ялгаа
D/E харьцааны дундаж үзүүлэлт салбараас хамааран мэдэгдэхүйц өөр өөр байдаг. Санхүүгийн салбар (банкууд, даатгалын компаниуд, хөрөнгө оруулалтын компаниуд) хамгийн өндөр D/E харьцаатай байдаг, учир нь тухайн салбарын бизнесийн загвар нь зээлдүүлэх, зээл авах дээр суурилдаг. D/E харьцаа 10-тай банк хэвийн гэж үзэгддэг; харин D/E харьцаа 2-той банк нь хөшүүрэг багатай (under-leveraged) байх магадлалтай.
Технологийн салбар хамгийн бага D/E харьцаатай байдаг, учир нь компаниуд үйл ажиллагаанаасаа мөнгөн урсгал үүсгэдэг бөгөөд өсөлтийг санхүүжүүлэхийн тулд өр заавал шаарддаггүй. D/E харьцаа 0.1-0.3 байх нь технологийн компанийн хувьд түгээмэл; харин D/E харьцаа 1-ээс дээш байвал өндөр хөшүүрэгтэй (highly leveraged) гэж үзнэ.
Аж үйлдвэрийн салбар болон нийтийн үйлчилгээний салбар нь дунд зэрэгт ордог бөгөөд аж үйлдвэрийнхний хувьд D/E харьцаа ихэвчлэн 1-2, харин нийтийн үйлчилгээнийхний хувьд 2-4 байдаг. Энэхүү ялгаа нь салбарын хөрөнгө оруулалтын эрчим (capital intensity) болон мөнгөн урсгалын тогтвортой байдлаас шалтгаалдаг.
Харьцааны хязгаарлалтууд
D/E харьцаа нь хоёр чухал хязгаарлалттай. Эхнийх нь уг харьцаа нь зах зээлийн үнэлэмжийг (зах зээл хөрөнгө болон өөрийн хөрөнгийг хэрхэн үнэлж байгааг) биш, харин баланс дээрх үнэ цэнийг (номын үнэ цэнэ) ашигладаг явдал юм. Брэнд нь сайн үнэлэгдсэн, зах зээлд хүчтэй байр суурьтай компани нь бодит санхүүгийн байр суурь илүү хүчтэй байж болох ч номын өөрийн хөрөнгө бага, улмаар D/E харьцаа өндөр байх боломжтой.
Хоёр дахь нь харьцаа нь сайн өр ба муу өрийг ялгаж салгадаггүй. Өндөр өгөөжтэй төсөлд хөрөнгө оруулахын тулд (үйлдвэрийн өргөтгөл, шинэ бүтээгдэхүүний шугам, худалдан авалт) мөнгө зээлдэг компани нь түр хугацаанд өссөн D/E харьцаатай байж болох ч өр нь үр бүтээлтэй. Харин ногдол ашиг төлөх эсвэл үйл ажиллагааны алдагдлыг нөхөхийн тулд мөнгө зээлдэг компани нь сүйрлийн шалтгаанаар D/E харьцаа өссөн байдаг.
Хувьцааны арилжаанд харьцааг хэрхэн ашиглах вэ
Хувьцааг үнэлж буй арилжаачин нь D/E харьцааг хэд хэдэн үзүүлэлтийн нэг болгон шалгах хэрэгтэй бөгөөд үүний зэрэгцээ ашиг (earnings), орлогын өсөлт (revenue growth), ашигт ажиллагааны түвшин (profit margin), чөлөөт мөнгөн урсгал (free cash flow)-ыг мөн авч үзнэ. Салбарын дундажтай харьцуулахад мэдэгдэхүйц өндөр байгаа D/E харьцаа нь анхааруулах дохио (red flag) бөгөөд арилжаачин өндөр өрийн (leverage) шалтгааныг нягталж судлах ёстой.
Өндөр D/E бүхий хувьцаанд хөшүүрэгтэй (leveraged) байрлал авах гэж буй арилжаачин болгоомжтой байх хэрэгтэй, учир нь компанийн санхүүгийн хөшүүрэг нь хувьцааны хэлбэлзлийг (volatility) нэмэгдүүлдэг. Орлогын багахан бууралт эсвэл хүүгийн түвшний багахан өсөлт нь өндөр D/E-тэй компанийн ашгийг их хэмжээгээр нөлөөлж чадна, мөн энэ ашгийн нөлөөлөл нь хувьцааны үнийн тусгалаар илэрдэг.
Холбогдох эх сурвалжууд
Хаанаас эхлэх вэ
Хэрэв та компанийн D/E харьцааг үнэлж байгаа бол хамгийн хэрэгтэй эхний алхам нь уг харьцааг салбарын дундажтай, мөн компанийн түүхэн хандлагатай харьцуулах явдал юм. Манай Broker харьцуулалт нь брокер бүр дээрх судалгааны хэрэгслүүд болон screeners-ийг жагсаасан бөгөөд эдгээр нь та арилжаа хийхээс өмнө санхүүгийн өгөгдөл ямар харагддагийг ойлгоход тусална.