ဤအချက်အလက်သည် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုဆိုင်ရာ အကြံဉာဏ်မဟုတ်ပါ။ ပေးထားသော အချက်အလက်များသည် သင်ကြားရေးနှင့် သတင်းအချက်အလက်ဆိုင်ရာ ရည်ရွယ်ချက်များအတွက်သာဖြစ်ပြီး မည်သည့်ဘဏ္ဍာရေးထုတ်ကုန်ကို ဝယ်ရန် သို့မဟုတ် ရောင်းရန် အကြံပြုချက်အဖြစ် မယူဆရပါ။
ဗဟိုချုပ်ကိုင်ထားသော (centralized) နှင့် ဗဟိုမဲ့ (decentralized) လဲလှယ်ရေးစနစ်များအကြား ခွဲခြားချက်သည် cryptocurrency ကုန်သည်တိုင်း ရင်ဆိုင်ရမည့် အခြေခံရွေးချယ်မှုဖြစ်သည်။ ဗဟိုချုပ်ကိုင်ထားသော လဲလှယ်ရေးစနစ် (CEX) ကို ကုမ္ပဏီတစ်ခုက လုပ်ကိုင်ပြီး order book ကို ထိန်းသိမ်းကာ ဝယ်သူနှင့် ရောင်းသူများကို ကိုက်ညှိပေးပြီး အသုံးပြုသူများ၏ cryptocurrency များကို ၎င်း၏ကိုယ်ပိုင် wallet များထဲတွင် သိမ်းထားသည်။ ဗဟိုမဲ့ လဲလှယ်ရေးစနစ် (DEX) သည် blockchain ပေါ်တွင် လုပ်ဆောင်သည့် software protocol တစ်ခုဖြစ်ပြီး liquidity pools သို့မဟုတ် peer-to-peer order books များမှတစ်ဆင့် အရောင်းအဝယ်များကို ကိုက်ညှိပေးကာ အသုံးပြုသူ၏ ရန်ပုံငွေများကို မသိမ်းထားပါ။
နှစ်ခုအကြား ရွေးချယ်မှုဆိုသည်မှာ အဆင်ပြေမှုနှင့် ထိန်းချုပ်မှုအကြား၊ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းနှင့် လွတ်လပ်မှုအကြား၊ အသုံးပြုသူ၏ ကျွမ်းကျင်မှုနှင့် ပလက်ဖောင်း၏ တာဝန်ယူမှုအကြား ရွေးချယ်မှုတစ်ခုဖြစ်သည်။ crypto trading ကို အကဲဖြတ်နေသော စတော့ကုန်သည်သည် အရောင်းအဝယ်ဆိုင်ရာ အလဲအလှယ် (trade-offs) များကို နားလည်ခြင်းဖြင့် စတင်သင့်သည်။
ဗဟိုချုပ်ကိုင်ထားသော လဲလှယ်ရေး (centralized exchange) တစ်ခု ဘယ်လိုအလုပ်လုပ်သလဲ
ဗဟိုချုပ်ကိုင်ထားသော လဲလှယ်ရေးတစ်ခုက စတော့ Broker တစ်ခုနဲ့ ဆင်တူပါတယ်။ အသုံးပြုသူက အကောင့်တစ်ခုဖန်တီးပြီး cryptocurrency သို့မဟုတ် fiat currency ကို ထည့်သွင်းကာ လဲလှယ်ရေးရဲ့ order book ပေါ်မှာ အမှာစာတွေ တင်ပါတယ်။ လဲလှယ်ရေးက ဝယ်ရန်နဲ့ ရောင်းရန် အမှာစာတွေကို ကိုက်ညီစေပြီး အမှာစာများ အကောင်အထည်ဖော်မှုကို စီမံခန့်ခွဲကာ အသုံးပြုသူရဲ့ ရန်ပုံငွေတွေကို လဲလှယ်ရေးရဲ့ wallet ထဲမှာ ထိန်းသိမ်းထားပါတယ်။ လဲလှယ်ရေးက ရန်ပုံငွေများရဲ့ လုံခြုံရေးအတွက် တာဝန်ရှိပြီး အသုံးပြုသူက hack တစ်ခုကြောင့်၊ လုပ်ငန်းလည်ပတ်မှုဆိုင်ရာ ချို့ယွင်းမှုကြောင့် သို့မဟုတ် bankruptcy ဖြစ်သွားလို့ ရန်ပုံငွေတွေ မပျောက်မပျက်အောင် လဲလှယ်ရေးက ထိန်းနိုင်မယ်ဆိုတာကို ယုံကြည်ရပါတယ်။
ဗဟိုချုပ်ကိုင်ထားသော လဲလှယ်ရေးရဲ့ အားသာချက်က အဆင်ပြေမှုပါ။ အသုံးပြုသူက ဘဏ်အကောင့်ကနေ fiat currency ကို ထည့်သွင်းနိုင်ပြီး ဝဘ် သို့မဟုတ် မိုဘိုင်း interface တစ်ခုတည်းနဲ့ ကုန်သွယ်နိုင်ကာ ရန်ပုံငွေတွေကို ကိုယ်ပိုင် wallet ထဲကို ပြန်ထုတ်နိုင်ပါတယ်။ လဲလှယ်ရေးက blockchain transaction တွေ၊ အခကြေးငွေ စီမံခန့်ခွဲမှုနဲ့ အမှာစာကိုက်ညီမှုကို ကိုင်တွယ်ပေးပါတယ်။ လဲလှယ်ရေးက customer support၊ အငြင်းပွားမှုဖြေရှင်းရေးနဲ့ စည်းမျဉ်းထိန်းကြပ်မှုဆိုင်ရာ ကြီးကြပ်မှုတို့ကိုလည်း ပေးပါတယ်။
အားနည်းချက်က custody risk ပါ။ အသုံးပြုသူက လဲလှယ်ရေးပေါ်ရှိ cryptocurrency အတွက် private keys ကို မထိန်းချုပ်နိုင်ပါ။ လဲလှယ်ရေးက အကောင့်ကို freeze လုပ်နိုင်၊ ထုတ်ယူမှုတွေကို ကန့်သတ်နိုင်၊ ဒါမှမဟုတ် လုံခြုံရေးချိုးဖောက်မှုကြောင့် ရန်ပုံငွေတွေ ဆုံးရှုံးနိုင်ပါတယ်။ custody risk က ဗဟိုချုပ်ကိုင်ထားသော လဲလှယ်ရေးတွေကို အများဆုံး ဝေဖန်ပြောဆိုကြတဲ့ အချက်ဖြစ်ပါတယ်။
ဗဟိုချုပ်ကိုင်မှုမရှိသော လဲလှယ်ရေးတစ်ခု ဘယ်လိုအလုပ်လုပ်သလဲ
ဗဟိုချုပ်ကိုင်မှုမရှိသော လဲလှယ်ရေး (decentralized exchange) ဆိုသည်မှာ blockchain တစ်ခုအပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားသော smart contracts အစုတစ်ခုဖြစ်သည်။ အသုံးပြုသူသည် ကိုယ်ပိုင် wallet တစ်ခု (MetaMask, Trust Wallet, Ledger) ကို လဲလှယ်ရေး၏ interface နှင့် ချိတ်ဆက်ပြီး၊ အသုံးပြုသူသည် wallet ထဲကနေ တိုက်ရိုက် လဲလှယ်မှု (trade) ပြုလုပ်သည်။ ငွေကြေးများသည် အသုံးပြုသူ၏ ထိန်းချုပ်မှုမှ မထွက်သွားပါ။ လဲလှယ်မှုကို liquidity pool မှတစ်ဆင့် (Uniswap လို automated market maker DEX တွင်) သို့မဟုတ် peer-to-peer order book မှတစ်ဆင့် (dYdX လို DEX တွင်) လုပ်ဆောင်သည်။
ဗဟိုချုပ်ကိုင်မှုမရှိသော လဲလှယ်ရေး၏ အားသာချက်မှာ ထိန်းချုပ်မှုဖြစ်သည်။ အသုံးပြုသူသည် private keys များကို ကိုင်ထားပြီး၊ လဲလှယ်ရေးသည် အကောင့်ကို freeze လုပ်ခြင်း သို့မဟုတ် ကန့်သတ်ခြင်း မပြုနိုင်ပါ။ အသုံးပြုသူသည် ငွေကြေးများ၏ တစ်ဦးတည်းသော ထိန်းချုပ်သူဖြစ်ပြီး wallet ၏ လုံခြုံရေးအတွက် အသုံးပြုသူက တာဝန်ယူရသည်။ ထို့အပြင် DEX သည် ငွေကြေးများကို မကိုင်ထားသလို customer relationship မရှိသောကြောင့် KYC (identity verification) ကို ဖြတ်သန်းရန် မလိုအပ်ပါ။
အားနည်းချက်မှာ ရှုပ်ထွေးမှုဖြစ်သည်။ အသုံးပြုသူသည် ကိုယ်ပိုင် wallet ကို ဘယ်လိုအသုံးပြုရမည်၊ blockchain gas fees ကို ဘယ်လိုပေးရမည်၊ blockchain transaction timing ကို ဘယ်လိုစီမံရမည်တို့ကို နားလည်ရန်လိုအပ်သည်။ DEX ၏ liquidity၊ လဲလှယ်မှုတွင် slippage၊ smart contract risk တို့ကိုလည်း နားလည်ရန်လိုအပ်သည်။ DEX သည် blockchain နည်းပညာကို ကျွမ်းကျင်ပြီး သက်တောင့်သက်သာ အသုံးပြုနိုင်သူများအတွက် အသုံးချကိရိယာတစ်ခုဖြစ်သည်။
စည်းမျဉ်းဆိုင်ရာ ကွာခြားချက်များ
ဗဟိုချုပ်ကိုင်ထားသော လဲလှယ်ရေး (centralized exchange) ကို ဖွံ့ဖြိုးပြီးဈေးကွက်အများစုတွင် စည်းမျဉ်းထိန်းသိမ်းထားသည်။ လဲလှယ်ရေးသည် စည်းမျဉ်းထိန်းသိမ်းသူထံတွင် မှတ်ပုံတင်ရမည်၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုအရင်းအနှီး (capital) ကို ထိန်းသိမ်းရမည်၊ ဖောက်သည်ရန်ပုံငွေများကို ခွဲထားရမည် (segregate) နှင့် KYC နှင့် AML စည်းမျဉ်းများကို လိုက်နာရမည်။ စည်းမျဉ်းဆိုင်ရာ ကြီးကြပ်မှုက အသုံးပြုသူအတွက် ကာကွယ်မှုအလွှာတစ်ခု ပေးသော်လည်း လဲလှယ်ရေး၏ မြင့်မားသော leverage၊ ထူးခြားသော တိုကင်များ (exotic tokens) သို့မဟုတ် ရှုပ်ထွေးသော ထုတ်ကုန်များကို ပေးနိုင်စွမ်းကိုလည်း ကန့်သတ်ထားသည်။
ဗဟိုချုပ်ကိုင်မထားသော လဲလှယ်ရေး (decentralized exchange) ကို စည်းမျဉ်းထိန်းသိမ်းထားခြင်းမရှိပါ။ အကြောင်းမှာ စည်းမျဉ်းထိန်းရန် ဗဟိုအဖွဲ့အစည်း (central entity) မရှိသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ DEX သည် ဆော့ဖ်ဝဲ ပရိုတိုကော (software protocol) တစ်ခုဖြစ်ပြီး နယ်ပယ်အများစုတွင် ၎င်း၏ စည်းမျဉ်းဆိုင်ရာ အခြေအနေ (regulatory status) မှာ မသေချာပါ။ DEX ကို အသုံးပြုသူသည် စည်းမျဉ်းထိန်းသိမ်းထားသော ငွေကြေးဆိုင်ရာ စနစ်အပြင်ဘက်တွင် ရှိနေပြီး DEX ၏ smart contract ကို အသုံးချခံရပါက၊ liquidity pool ကို ဖျက်သိမ်း/ထုတ်ယူခံရပါက၊ သို့မဟုတ် အသုံးပြုသူ၏ အရောင်းအဝယ် (transaction) မအောင်မြင်ပါက အသုံးပြုသူတွင် ပြန်လည်တောင်းဆိုနိုင်သည့် လမ်းကြောင်း (recourse) မရှိပါ။
အခကြေးငွေဖွဲ့စည်းပုံ
ဗဟိုချုပ်ကိုင်ထားသော လဲလှယ်ရေး (centralized exchange) တစ်ခုရှိ အခကြေးငွေဖွဲ့စည်းပုံမှာ ပွင့်လင်းမြင်သာမှုရှိသည်။ ထိုလဲလှယ်ရေးသည် ကုန်သွယ်ခ (trading fee) တစ်ခု ကောက်ခံသည် (ပုံမှန်အားဖြင့် ကုန်သွယ်မှုတစ်ကြိမ်လျှင် 0.1-0.5% ဖြစ်ပြီး၊ အမြင့်ဆုံးကုန်သွယ်မှုပမာဏရှိသူများအတွက် လျှော့ပေးနိုင်သည်)။ ထို့အပြင် လဲလှယ်ရေးသည် ငွေထုတ်ခ (withdrawal fee) နှင့် ငွေသွင်းခ (deposit fee) များကိုလည်း ကောက်ခံနိုင်သည်။ အခကြေးငွေများမှာ ခန့်မှန်းလို့ရနိုင်ပြီး အသုံးပြုသူသည် ကုန်သွယ်မှုတစ်ခု၏ စုစုပေါင်းကုန်ကျစရိတ်ကို တွက်ချက်နိုင်သည်။
ဗဟိုမချုပ်ကိုင်ထားသော လဲလှယ်ရေး (decentralized exchange) တစ်ခုရှိ အခကြေးငွေဖွဲ့စည်းပုံမှာ ပွင့်လင်းမြင်သာမှုနည်းသည်။ DEX သည် swap fee (ပုံမှန်အားဖြင့် ကုန်သွယ်မှုတစ်ကြိမ်လျှင် 0.1-1%) ကို ကောက်ခံပြီး၊ အသုံးပြုသူသည် swap fee အပြင် blockchain gas fee ကိုပါ ထပ်မံပေးရသည်။ gas fee သည် blockchain ပိတ်ဆို့မှု (congestion) နှင့်အညီ ပြောင်းလဲတတ်ပြီး Ethereum ပေါ်ရှိ ကုန်သွယ်မှုတစ်ကြိမ်တည်းတွင် gas fees အဖြစ် €5-€50 အထိ ပေးရနိုင်သည်။ အခကြေးငွေများမှာ ခန့်မှန်းလို့မလွယ်ကူသဖြင့်၊ CEX ထက် ကုန်သွယ်မှုတစ်ခု၏ စုစုပေါင်းကုန်ကျစရိတ်မှာ ပိုမြင့်နိုင်သည်။
ဘာကိုရွေးချယ်မလဲ
အမှန်တကယ်ရိုးသားတဲ့အဖြေကတော့ ဗဟိုချုပ်ကိုင်ထားတဲ့ exchange (centralized exchange) က လက်လီကုန်သည်အများစုအတွက် မှန်ကန်တဲ့ရွေးချယ်မှုဖြစ်ပါတယ်။ CEX က ပိုအဆင်ပြေတယ်၊ ပိုမိုထိန်းညှိထားတယ်၊ ပြီးတော့ အသုံးပြုရလွယ်ကူပါတယ်။ DEX ကတော့ KYC မလုပ်ဘဲ ကုန်သွယ်ချင်တဲ့ trader တွေအတွက်၊ blockchain နည်းပညာနဲ့ အဆင်ပြေတဲ့သူတွေအတွက်၊ ထိန်းချုပ်မှုအတွက် အခကြေးငွေ ပိုမြင့်ပေးဖို့ သဘောတူတဲ့သူတွေအတွက် မှန်ကန်တဲ့ရွေးချယ်မှုဖြစ်ပါတယ်။
CEX နဲ့ DEX နှစ်ခုလုံးကို အသုံးပြုနေတဲ့ trader တစ်ယောက်ကတော့ ကုန်သွယ်မှုအတွက် ရန်ပုံငွေအများစုကို CEX မှာထားပြီး၊ ရေရှည်သိုလှောင်ဖို့အတွက် ရန်ပုံငွေတွေကို ကိုယ်ပိုင် wallet တစ်ခုဆီကို ပြောင်းရွှေ့ထားသင့်ပါတယ်။ CEX က တက်ကြွတဲ့ကုန်သွယ်မှုအတွက်ဖြစ်ပြီး၊ ကိုယ်ပိုင် wallet က custody (သိုလှောင်ထိန်းသိမ်းမှု) အတွက်ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီခွဲခြားမှုက အတွေ့အကြုံရှိတဲ့ crypto trader တွေအကြားမှာ စံနည်းလမ်းတစ်ခုပါ။
ဆက်စပ်အရင်းအမြစ်များ
ဘယ်မှာ စတင်မလဲ
crypto trading ပလက်ဖောင်းတွေကို အကဲဖြတ်နေတုန်းမှာ နှိုင်းယှဉ်ဖို့ အထောက်အကူအများဆုံး အချက်တွေကတော့ အခကြေးငွေဇယား, ရရှိနိုင်တဲ့ cryptocurrency များ, ရရှိနိုင်တဲ့ leverage, နဲ့ လဲလှယ်ရေး (exchange) ရဲ့ စည်းမျဉ်းထိန်းသိမ်းမှု (regulatory) အခြေအနေ တို့ဖြစ်ပါတယ်။ ကျွန်ုပ်တို့ရဲ့ broker comparison က cryptocurrency trading ကို ပေးတဲ့ Broker တွေ နဲ့ ရရှိနိုင်တဲ့ ထုတ်ကုန်တွေကို စာရင်းပြုစုထားပြီး၊ အဲဒါတွေက သင့်အကောင့်ကို ငွေသွင်းမတိုင်ခင် ပလက်ဖောင်းက ဘယ်လိုပုံစံရှိမလဲဆိုတာကို သင့်ကို ပြောပြပေးပါတယ်။