ဤအချက်အလက်သည် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုဆိုင်ရာ အကြံဉာဏ်မဟုတ်ပါ။ ပေးထားသော အချက်အလက်များသည် သင်ကြားရေးနှင့် သတင်းအချက်အလက်ဆိုင်ရာ ရည်ရွယ်ချက်များအတွက်သာဖြစ်ပြီး မည်သည့်ဘဏ္ဍာရေးထုတ်ကုန်ကို ဝယ်ရန် သို့မဟုတ် ရောင်းရန် အကြံပြုချက်အဖြစ် မယူဆရပါ။
စတော့အရောင်းအဝယ်အကောင့်တစ်ခု၏ အခြေအနေတွင် Custodian ဆိုသည်မှာ Broker နှင့် ခွဲခြားပြီး လက်ရှိအရောင်းအဝယ်လုပ်သူ၏ လုံခြုံရေးပစ္စည်းများကို ကိုင်ထားပေးသော အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည်။ ထိုခွဲခြားမှုကို နယ်ပယ်အများစုရှိ စည်းမျဉ်းထိန်းချုပ်သူက လိုအပ်သည်ဖြစ်ပြီး အကာအကွယ်သည် တကယ်တမ်းရှိသည်။ အရောင်းအဝယ်လုပ်သူ၏ ငွေသားနှင့် လုံခြုံရေးပစ္စည်းများကို Custodian ထံရှိ ခွဲထားသော အကောင့်များတွင် ထားရှိပြီး Custodian သည် Broker နှင့် မတူသော တရားဝင်အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ Broker ပျက်ကွက်သွားပါက အရောင်းအဝယ်လုပ်သူ၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို Custodian က ကိုင်ထားပြီး အရောင်းအဝယ်လုပ်သူသည် ပိုင်ဆိုင်မှုများကို အခြား Broker တစ်ခုထံသို့ လွှဲပြောင်းနိုင်သည်။
Custodian က ဘာလုပ်ပေးလဲ
Custodian ရဲ့ ပထမဆုံးတာဝန်က လုံခြုံရေးပစ္စည်းများ (securities) ကို ကိုင်ထားရန် ဖြစ်သည်။ Custodian က ကုန်သည်၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို မှတ်တမ်းတင်ထားပြီး securities များကို လုံခြုံစွာ ထိန်းသိမ်းရန် တာဝန်ယူသည်။ Custodian သည် စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းအောက်တွင် လုပ်ကိုင်ရသော အဖွဲ့အစည်းဖြစ်ပြီး ပုံမှန်အားဖြင့် tier-one ဘဏ် သို့မဟုတ် အထူးပြု custodian ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် custodian သည် Broker နှင့်တူညီသော စည်းမျဉ်းကြီးကြပ်မှု (regulatory oversight) အောက်တွင် ရှိသည်။
ဒုတိယတာဝန်က အရောင်းအဝယ် (trades) များကို settlement လုပ်ပေးရန် ဖြစ်သည်။ ကုန်သည်တစ်ဦးက စတော့တစ်ခုကို ဝယ်သည့်အခါ custodian သည် ရောင်းသူ၏ custodian ထံမှ အစုရှယ်ယာများကို လက်ခံပြီး ကုန်သည်၏ အကောင့်ထဲသို့ credit လုပ်ပေးသည်။ ကုန်သည်က စတော့တစ်ခုကို ရောင်းသည့်အခါ custodian သည် အစုရှယ်ယာများကို debit လုပ်ပြီး ငွေကြေးကို credit လုပ်ပေးသည်။ settlement လုပ်ငန်းစဉ်သည် အဓိကဈေးကွက်များတွင် ပုံမှန်အားဖြင့် T+1 သို့မဟုတ် T+2 ဖြစ်ပြီး settlement ကို ကိုင်တွယ်ပေးသည့် အဖွဲ့အစည်းမှာ custodian ဖြစ်သည်။
တတိယတာဝန်က corporate actions များကို ကိုင်တွယ်ပေးရန် ဖြစ်သည်။ ကုန်သည်၏ အကောင့်ထဲရှိ စတော့တစ်ခုက dividend ပေးသည့်အခါ custodian သည် dividend ကို ကုန်သည်၏ ငွေကြေးလက်ကျန် (cash balance) ထဲသို့ credit လုပ်ပေးသည်။ စတော့ split ဖြစ်သည့်အခါ custodian သည် ကုန်သည်၏ position ကို ပြင်ဆင်ပေးသည်။ ကုမ္ပဏီကို ဝယ်ယူသွားသည့်အခါ custodian သည် ငွေကြေး သို့မဟုတ် စတော့အတွက် ထည့်သွင်းပေးရမည့် consideration ကို ကိုင်တွယ်ပေးသည်။ Custodian သည် ကုန်သည်၏ ကိုယ်စား corporate actions များကို စီမံခန့်ခွဲပေးသည့် အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည်။
စတုတ္ထတာဝန်က statement များကို ပေးရန် ဖြစ်သည်။ custodian သည် လစဉ် statement၊ နှစ်စဉ် statement နှင့် အခွန်ဆိုင်ရာ အစီရင်ခံစာ (tax reporting) များကို ပေးသည်။ statement များသည် ကုန်သည်၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများအတွက် အဓိက မှတ်တမ်းဖြစ်ပြီး statement များသည် ကုန်သည်၏ အခွန်တင်သွင်းမှု (tax filing) အတွက် အခြေခံအဖြစ် အသုံးပြုသည်။
ခွဲခြားထားရှိမှုက အဘယ်ကြောင့် အရေးကြီးသလဲ
ခွဲခြားထားရှိမှုက အရေးကြီးသည်မှာ ဘရိုကာ ပျက်ကွက်သွားသည့်အခြေအနေတွင် ကုန်သည်၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို ကာကွယ်ပေးနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဘရိုကာသည် ကုန်သည်၏ ငွေသားနှင့် စတော့များကို ကုသိုလ်ထိန်းသူ (custodian) ထံရှိ ခွဲထားသည့် အကောင့်တစ်ခုတွင် ထိန်းသိမ်းထားပြီး ထိုပိုင်ဆိုင်မှုများသည် ဘရိုကာ၏ အမွေစာရင်း (estate) ၏ အစိတ်အပိုင်း မဟုတ်ပါ။ ပျက်ကွက်သွားသော ဘရိုကာ၏ trustee က ပိုင်ဆိုင်မှုများကို ကုန်သည်ထံ ပြန်လည်ပေးနိုင်သည်၊ သို့မဟုတ် ကုန်သည်က ပိုင်ဆိုင်မှုများကို အခြား Broker တစ်ခုထံ လွှဲပြောင်းနိုင်ပြီး ထိုလွှဲပြောင်းမှုသည် များသောအားဖြင့် ချောမွေ့ပါသည်။
ခွဲခြားထားရှိမှု မရှိပါက ကုန်သည်၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများသည် ဘရိုကာ၏ အမွေစာရင်းထဲတွင် ပါဝင်သွားမည်ဖြစ်ပြီး ကုန်သည်သည် ဘရိုကာ၏ အထွေထွေ အကြွေးရှင် (general creditor) ဖြစ်သွားမည် ဖြစ်သည်။ အထွေထွေ အကြွေးရှင်၏ တောင်းဆိုမှုသည် ဦးစားပေးစာရင်း၏ အောက်ဆုံးတွင် ရှိပြီး ပြန်လည်ရရှိမှုမှာ များသောအားဖြင့် ကုန်သည်၏ တောင်းဆိုမှုထက် အများကြီး နည်းပါသည်။ ခွဲခြားထားရှိမှု စည်းမျဉ်းများနှင့် မသက်ဆိုင်သော Broker တစ်ခုနှင့် ပိုင်ဆိုင်မှုများကို ထိန်းထားသူ ကုန်သည်သည် ဘရိုကာ ပျက်ကွက်သည့်အခါ ဆုံးရှုံးမှု ဖြစ်နိုင်ခြေ အမှန်တကယ်နှင့် ထိတွေ့နေရပါသည်။
ခွဲခြားထားရှိမှုကို နယ်ပယ်အများစုတွင် စည်းကမ်းထိန်းညှိသူ (regulator) က လိုအပ်ချက်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ စည်းကမ်းထိန်းညှိသူသည် ခွဲခြားထားရှိမှုအတွက် စည်းမျဉ်းများကို သတ်မှတ်ပြီး Broker ကို ထိုစည်းမျဉ်းများနှင့် ကိုက်ညီအောင် လိုက်နာရန် တာဝန်ပေးထားသည်။ စည်းမျဉ်းများသည် နယ်ပယ်အလိုက် ကွာခြားနိုင်သော်လည်း အခြေခံမူမှာ တူညီသည်—ကုန်သည်၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို ဘရိုကာ၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများနှင့် သီးခြားစီ ထိန်းထားပြီး ကုန်သည်သည် ခွဲထားသည့် ပိုင်ဆိုင်မှုများအပေါ် တိုက်ရိုက် တောင်းဆိုခွင့် (direct claim) ရှိသည်။
Custodian ကို ဘယ်လိုရွေးချယ်သလဲ
အများအားဖြင့် Custodian ကို Broker ကရွေးချယ်ပြီး Trader ကရွေးချယ်ခွင့်မရှိပါ။ Broker သည် tier-one bank သို့မဟုတ် specialist custodian နှင့် သဘောတူညီချက်တစ်ခုရှိပြီး Trader ၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို ရွေးချယ်ထားသော Custodian ထံသို့ Broker ကထားပေးသည်။ Trader ၏ တစ်ခုတည်းသော ရွေးချယ်မှုမှာ reputable custodian ကို အသုံးပြုသော Broker ကိုရွေးချယ်ခြင်းဖြစ်သည်။
Custodian ရွေးချယ်မှုသည် Broker ၏ လုပ်ငန်းမော်ဒယ်ပေါ်မူတည်သည်။ full-service Broker တစ်ခုက ပုံမှန်အားဖြင့် tier-one bank ကို Custodian အဖြစ်အသုံးပြုပြီး ထိုဘဏ်သည် Broker နှင့် သီးခြားတရားဝင်အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ discount broker တစ်ခုက tier-one bank၊ specialist custodian၊ သို့မဟုတ် နိုင်ငံခြားဈေးကွက်ရှိ sub-custodian ကို အသုံးပြုနိုင်သည်။ Trader အတွက် စစ်ဆေးရမည့်အချက်မှာ Custodian ၏အမည်နှင့် segregation rules များကို Broker ၏ စာရွက်စာတမ်းများတွင် စစ်ဆေးရန်သာဖြစ်သည်။
နောက်ထပ်ရွေးချယ်မှုတစ်ခုမှာ Custodian ရွေးချယ်စရာများစွာ ပေးသော Broker ကိုအသုံးပြုခြင်းဖြစ်သည်။ အချို့ Broker များက Custodian ကိုရွေးချယ်ခွင့်ပေးပြီး Trader သည် မိမိလိုအပ်ချက်နှင့် ကိုက်ညီသော Custodian ကိုရွေးချယ်နိုင်သည်။ ထိုရွေးချယ်မှုသည် ပုံမှန်အားဖြင့် tier-one bank (အခကြေးငွေမြင့်ပြီး ကာကွယ်မှုပိုမိုအားကောင်း) နှင့် specialist custodian (အခကြေးငွေနည်းပြီး ကာကွယ်မှုအနည်းငယ်အားနည်း) အကြားတွင်ဖြစ်သည်။ Trader သည် မရွေးချယ်မီ အကျိုးအမြတ်-အလဲအလှယ် (trade-off) ကို ချိန်ဆစဉ်းစားသင့်သည်။
သီးခြား custodian တစ်ခုအတွက် အကြောင်းပြချက်
သီးခြား custodian တစ်ခုသည် ပိုင်ဆိုင်မှုများကို ပိုမိုခိုင်မာစွာ ခွဲခြားထားရှိလိုသည့်အခါတွင် အသုံးဝင်သည်။ အန္တရာယ်ရှိနိုင်သည့် ပိုင်ဆိုင်မှုများ အများအပြားနှင့်အတူ ကြီးမားသော ပို့ဖိုလီယိုကို ကိုင်ထားသူ ကုန်သည်တစ်ဦးသည် Broker နှင့် မသက်ဆိုင်သော သီးခြား custodian တစ်ခုကို လိုချင်နိုင်သည်။ သီးခြား custodian သည် အခကြေးငွေ ကောက်ခံပြီး ထိုအခကြေးငွေသည် ပိုမိုခိုင်မာသော ကာကွယ်မှု၏ ကုန်ကျစရိတ် ဖြစ်သည်။
သီးခြား custodian တစ်ခုသည် သီးသန့် custody arrangement တစ်ခုကို အသုံးပြုလိုသည့်အခါတွင်လည်း အသုံးဝင်သည်။ နိုင်ငံခြားဈေးကွက်တစ်ခုတွင် ပိုင်ဆိုင်မှုများကို ကိုင်ထားသူ ကုန်သည်တစ်ဦးသည် ထိုဈေးကွက်အတွင်းရှိ sub-custodian တစ်ခုကို လိုချင်နိုင်ပြီး sub-custodian သည် ဒေသဆိုင်ရာ တရားစီရင်ပိုင်ခွင့်အတွင်းတွင် ပိုင်ဆိုင်မှုများကို ကိုင်ထားသည့် အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်သည်။ sub-custodian သည် ပုံမှန်အားဖြင့် နိုင်ငံခြားဈေးကွက်ရှိ tier-one ဘဏ်တစ်ခု ဖြစ်ပြီး sub-custodian သည် ထိုနိုင်ငံခြားဈေးကွက်ရှိ regulator ၏ ကြီးကြပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။
သီးခြား custodian ကို ဆန့်ကျင်သည့်အချက်မှာ ကုန်ကျစရိတ် ဖြစ်သည်။ သီးခြား custodian သည် အခကြေးငွေ ကောက်ခံပြီး ထိုအခကြေးငွေသည် အမြတ်ရရှိမှုအပေါ် တကယ့်အကျိုးသက်ရောက်မှု (return) ကို လျော့ကျစေသည့် အရာ ဖြစ်သည်။ ပို့ဖိုလီယိုသေးငယ်သူတစ်ဦးအတွက်ဆိုလျှင် ပုံမှန်အားဖြင့် Broker ၏ မူလ custodian ကို အသုံးပြုခြင်းက ပိုကောင်းပြီး ခွဲခြားမှုအတွက် အခကြေးငွေ သေးသေးလေး (သို့) အခကြေးငွေမရှိဘဲ ပေးရသည်။ ပို့ဖိုလီယိုကြီးမားသူတစ်ဦးကတော့ ပိုမိုခိုင်မာသော ကာကွယ်မှုမှ အကျိုးခံစားရသူ ဖြစ်သည်။
အုပ်ထိန်းသူကို စစ်ဆေးနည်း
အမှန်တကယ် အဖြေကတော့ Broker ကို မေးခြင်းပါ။ Broker က အုပ်ထိန်းသူကို ထုတ်ဖော်ပြသရန် လိုအပ်ပြီး ထုတ်ဖော်ပြသမှုကို များသောအားဖြင့် အကောင့်ဖွင့်လှစ်ခြင်းဆိုင်ရာ စာရွက်စာတမ်းများတွင် ထည့်သွင်းထားတတ်ပါတယ်။ ကုန်သည်က Broker ရဲ့ ဝဘ်ဆိုက်ကိုလည်း စစ်ဆေးနိုင်ပြီး အုပ်ထိန်းသူရဲ့ စည်းမျဉ်းဆိုင်ရာ အခြေအနေကို regulator ရဲ့ ဝဘ်ဆိုက်တွင် အတည်ပြုနိုင်ပါတယ်။
ဒုတိယအဖြေကတော့ segregation စာရွက်စာတမ်းများကို ဖတ်ခြင်းပါ။ Broker က segregation စည်းမျဉ်းများအကြောင်း စာရွက်စာတမ်းများ ပေးရန် လိုအပ်ပြီး အဲဒီစာရွက်စာတမ်းတွေက ကုန်သည်ရဲ့ ပိုင်ဆိုင်မှုတွေကို ဘယ်လို ထိန်းသိမ်းထားတယ်၊ ဘယ်လိုကာကွယ်မှု ရှိတယ်၊ Broker ပျက်ကွက်သွားတဲ့အခါ ပြန်လည်ရယူနိုင်မယ့် လမ်းကြောင်း (recovery path) ကဘာလဲဆိုတာကို ရှင်းပြထားပါတယ်။ ကုန်သည်က အကောင့်ကို ငွေသွင်းမီ စာရွက်စာတမ်းတွေကို ဖတ်သင့်ပါတယ်။
ဆက်စပ်အရင်းအမြစ်များ
စတင်ရန်နေရာ
Broker တစ်ဦးကို ရွေးချယ်နေချိန်မှာ အများဆုံးအသုံးဝင်တဲ့ လုပ်ဆောင်ချက်က custodian ကို စစ်ဆေးခြင်း၊ segregation စည်းမျဉ်းများကို စစ်ဆေးခြင်း၊ ပြန်လည်ရယူနိုင်မယ့် လမ်းကြောင်း (recovery path) ကို စစ်ဆေးခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ကျွန်ုပ်တို့ရဲ့ broker comparison မှာ Broker ရဲ့ custodian နဲ့ segregation policy ကို ဖော်ပြထားပြီး၊ အဲဒါတွေက သင့်အကောင့်ကို ငွေမသွင်းခင်မှာ သင်ရမယ့် ကာကွယ်မှု (protection) က ဘယ်လိုပုံစံလဲဆိုတာကို အတူတကွ ပြောပြပေးပါတယ်။