මෙය ආයෝජන උපදෙස් නොවේ. ලබා දී ඇති තොරතුරු අධ්යාපනික සහ තොරතුරුමය අරමුණු සඳහා පමණක් වන අතර කිසිදු මූල්ය නිෂ්පාදනයක් මිලදී ගැනීමට හෝ විකිණීමට නිර්දේශයක් ලෙස නොසලකයි.
සුරැකුම්පත් හා විනිමය කොමිෂන් සභාව (SEC) යනු එක්සත් ජනපදයේ සුරැකුම්පත් වෙළෙඳපොළවල් නියාමනය කරන ප්රධාන නියාමකයා වන අතර, අන්තර්ජාලය හරහා කොටස් වෙළෙඳාම කරන වේදිකා නියාමනය කිරීමේදී SEC හි භූමිකාව එහි සාම්ප්රදායික Brokerage නියාමනය කිරීමේ භූමිකාවට සමානය වේ. එම වේදිකාව 1934 සුරැකුම්පත් හා විනිමය පනත (Securities Exchange Act of 1934), 1933 සුරැකුම්පත් පනත (Securities Act of 1933), සහ SEC විසින් අධීක්ෂණය කරන නියාමන රීති හා ස්වයං-නියාමන සංවිධාන (SROs) යටතේ පවතින Broker-dealer වර්ගයට අයත් වේ. වේදිකාවට ලියාපදිංචි වීම, ප්රාග්ධනය පවත්වාගෙන යාම, ගනුදෙනුකරුවන්ගේ අරමුදල් වෙන් කිරීම, සහ ගනුදෙනුකරුවන්ගේ ඇණවුම් සඳහා හොඳම ක්රියාත්මක කිරීම (best execution) ලබාදීම අනිවාර්ය වේ.
ලියාපදිංචි වීමේ අවශ්යතාවය
පළමු අවශ්යතාවය වන්නේ ලියාපදිංචි වීමයි. එක්සත් ජනපදය තුළ ක්රියාත්මක වන මාර්ගගත (online) වෙළඳ වේදිකාවක් SEC වෙත Broker-dealer ලෙස ලියාපදිංචි වීමට අවශ්ය වන අතර, එම වේදිකාව FINRA (Financial Industry Regulatory Authority) හි සාමාජිකයෙකු විය යුතු අතර NYSE හෝ Nasdaq වැනි SRO (Self-Regulatory Organization) එකකටද අයත් විය යුතුය. මෙම ලියාපදිංචි කිරීම මහජන ක්රියාවලියක් වන අතර, වේදිකාවේ නියාමන ඉතිහාසය SEC හි EDGAR පද්ධතියේ සහ FINRA හි BrokerCheck හි ලබාගත හැක.
ලියාපදිංචි කිරීමේ ක්රියාවලිය වේදිකාවට SEC හි ප්රමිතීන් සපුරන බව පෙන්වීමට ඇති පළමු අවස්ථාවයි. වේදිකාවට වෙළඳ ක්රියාකාරකම් සඳහා සහාය වීමට අවශ්ය මෙහෙයුම් (operational), මූල්ය (financial), සහ අනුකූලතා (compliance) යටිතල පහසුකම් ඇති බව පෙන්වීමට සිදුවේ. එසේම වේදිකාවට SEC සහ FINRA හි විභාග (exams) සමත් විය යුතුය. ලියාපදිංචි නොවූ වේදිකාවක් නීතිවිරෝධී ලෙස ක්රියාත්මක වෙමින් පවතින අතර, ලියාපදිංචි නොවූ වේදිකාවක් භාවිතා කරන වෙළෙන්දාට වංචාවට සහ අයුතු භාවිතයට (abuse) ලක්වීමේ අවදානමක් පවතී.
ලියාපදිංචි වීම ද අඛණ්ඩ (continuing) බැඳීමකි. වේදිකාවට SEC වෙත නිතිපතා වාර්තා (regular reports) ගොනු කිරීමට, ප්රාග්ධනය (capital) පවත්වාගෙන යාමට, පරීක්ෂණ (examinations) සඳහා ඉදිරිපත් වීමට, සහ SEC හි නීතිවලට අනුකූල වීමට අවශ්ය වේ. අනුකූල නොවන වේදිකාවක්ට නියාමන ක්රියාමාර්ග (enforcement action) ගනු ලැබිය හැකි අතර, එම ක්රියාමාර්ගවලට දඩ (fines), සීමා (restrictions), සහ ලියාපදිංචිය අහිමි වීම (loss of the registration) ඇතුළත් විය හැක.
අනාවරණ නීති
දෙවන අවශ්යතාවය අනාවරණයයි. වේදිකාවට තම ගාස්තු, තම ඇණවුම් මාර්ගගත කිරීමේ පුරුදු, ඇණවුම් ප්රවාහය සඳහා ගෙවීම් (payment for order flow) පිළිබඳ සකස් කිරීම්, සහ තම අභිලාෂ ගැටුම් (conflicts of interest) අනාවරණය කිරීමට අවශ්ය වේ. මෙම අනාවරණය වේදිකාවේ ගාස්තු ලේඛනයේ (fee schedule), එහි ඇණවුම් ක්රියාත්මක කිරීමේ ප්රතිපත්තියේ (order execution policy), එහි ගනුදෙනුකරු ගිවිසුමේ (customer agreement), සහ එහි Form CRS (Client Relationship Summary) තුළ සිදු කෙරේ.
අනාවරණ නීති සැලසුම් කර ඇත්තේ දැනුවත් තීරණයක් ගැනීමට වෙළෙන්දාට අවශ්ය තොරතුරු ලබාදීමටයි. ගාස්තු ලේඛනයෙන් වෙළෙන්දාට “සියල්ල ඇතුළත්” (all-in) වියදම කුමක්දැයි කියා දේ. ඇණවුම් ක්රියාත්මක කිරීමේ ප්රතිපත්තියෙන් වෙළෙන්දාට වේදිකාව ඇණවුම් යොමු කරන්නේ කොතැනටද සහ වේදිකාවට ගෙවීම් ලැබෙන්නේ කෙසේද යන්න පැහැදිලි වේ. Form CRS මඟින් වේදිකාවේ සේවාවන්, ගාස්තු, සහ අභිලාෂ ගැටුම් සරල ඉංග්රීසි භාෂාවෙන් වෙළෙන්දාට දැනුම් දෙයි.
අනාවරණය නොකරන වේදිකාව නීති උල්ලංඝනය කරයි. එසේම අනාවරණය කියවීමකින් තොරව එම වේදිකාව භාවිතා කරන වෙළෙන්දාට, වෙළෙන්දා අපේක්ෂා නොකළ ගාස්තු සහ අභිලාෂ ගැටුම්වලට මුහුණ දීමට සිදුවේ. අනාවරණය කිරීම නියාමන අවශ්යතාවයක් වන අතර, ගිණුමට මුදල් දැමීමට පෙර වෙළෙන්දා අනාවරණය කියවිය යුතුය.
ඇණවුම් මාර්ගගත කිරීමේ නීති
තුන්වන අවශ්යතාවය වන්නේ ඇණවුම් මාර්ගගත කිරීමයි. සෑම පාරිභෝගික ඇණවුමක් සඳහාම වේදිකාව විසින් හොඳම ක්රියාත්මක කිරීම (best execution) ලබාදීමට උත්සාහ කරන බව සහතික කළ යුතු අතර, වේදිකාව විසින් තම ඇණවුම් මාර්ගගත කිරීමේ ක්රමවේදයන් හෙළිදරව් කළ යුතුය. වේදිකාවට lit හුවමාරු (lit exchanges) වෙත, dark pools වෙත, internalisers වෙත, හෝ ස්ථාන කිහිපයක එකතුවකට මාර්ගගත කළ හැකි අතර, එම මාර්ගගත කිරීම පාරිභෝගිකයාට හොඳම ක්රියාත්මක කිරීම ලබාදෙන බව වේදිකාව විසින් පෙන්විය යුතුය.
හොඳම ක්රියාත්මක කිරීමේ අවශ්යතාවය SEC සහ FINRA විසින් ක්රියාත්මක කරනු ලබන අතර, එම අවශ්යතාවය ප්රමාණය හෝ වර්ගය කුමක් වුවත් සියලු පාරිභෝගික ඇණවුම් සඳහා අදාළ වේ. පාරිභෝගිකයාට වඩා නරක ක්රියාත්මක කිරීමක් ලබාදෙන ස්ථානයකට ක්රමානුකූලව ඇණවුම් මාර්ගගත කරන වේදිකාව නීති උල්ලංඝනය කිරීමක් ලෙස සැලකිය හැකි අතර, එවැනි වේදිකාවකට ක්රියාත්මක කිරීමේ පියවරයන්ට (enforcement action) ලක්විය හැක.
ඇණවුම් මාර්ගගත කිරීමේ නීති මෑත වසරවලදී වඩාත් පැහැදිලි වී ඇත—විශේෂයෙන් SEC විසින් payment for order flow (PFOF) පිළිබඳව කරන විමර්ශනයත් සමඟ. PFOF යනු වෙළඳපොළ නිර්මාණකරුවෙකු (market maker) විසින් වේදිකාවට තම පාරිභෝගික ඇණවුම් ක්රියාත්මක කිරීමේ අයිතිය වෙනුවෙන් ගෙවීමක් කිරීමේ පුරුද්දයි. වේදිකාව විසින් PFOF ගිවිසුම හෙළිදරව් කළ යුතු අතර, එම ගිවිසුම හොඳම ක්රියාත්මක කිරීම (best execution) අඩපණ නොකරන බව පෙන්විය යුතුය. PFOF ගැන සැලකිලිමත් වන වෙළෙන්දාට වේදිකාවේ හෙළිදරව්ව කියවා, එම ගිවිසුම පිළිගත හැකිද යන්න තීරණය කළ හැක.
පාරිභෝගික ආරක්ෂණ නීති
හතරවන අවශ්යතාවය පාරිභෝගික ආරක්ෂණයයි. වේදිකාවට පාරිභෝගික අරමුදල් සහ වටිනාකම් (securities) වෙන්කර තැබීමට, ප්රාග්ධනය (capital) පවත්වාගෙන යාමට, රක්ෂණයක් (insurance) පවත්වාගෙන යාමට, සහ SEC හි පාරිභෝගික ආරක්ෂණ නීතිවලට අනුකූල වීමට අවශ්ය වේ. වෙන්කිරීම (segregation) වේදිකාව අසාර්ථක වුවහොත් වෙළෙන්දාගේ ආරක්ෂාවට පදනම වන අතර, වෙන්කිරීමෙන් ආවරණය නොවන අලාභයක් සිදුවුවහොත් එය පසුබැක්කප් (backstop) ලෙස රක්ෂණය ක්රියා කරයි.
පාරිභෝගික ආරක්ෂණ නීති SEC සහ FINRA විසින් ක්රියාත්මක කරනු ලබන අතර, වේදිකාව අසාර්ථක වුවහොත් වෙළෙන්දාට අර්ථවත් නැවත ලබාගැනීමේ මාර්ගයක් ලබාදීම සඳහා මෙම නීති සකස් කර ඇත. එක් වේදිකාවක් සමඟ විශාල ගිණුමක් දරන වෙළෙන්දා එම වේදිකාවේ අවදානමට නිරාවරණය වේ. එබැවින් ගිණුමට අරමුදල් දැමීමට පෙර වේදිකාවේ නියාමන තත්ත්වය (regulatory status) සහ වේදිකාවේ අනුකූලතා ඉතිහාසය (compliance history) වෙළෙන්දා විසින් පරීක්ෂා කළ යුතුය.
ක්රියාත්මක කිරීමේ වාර්තාව
SEC ආයතනය තම වෙබ් අඩවියේ ක්රියාත්මක කිරීමේ වාර්තාව පළ කරයි, එම වාර්තාව වෙළෙන්දාට ප්රයෝජනවත් තොරතුරු මූලාශ්රයක් වේ. වෙළෙන්දාට වේදිකාවේ නාමය සෙවීමට හැකි අතර එහි ක්රියාත්මක කිරීමේ පියවර, දඩ මුදල්, සහ අනුකූලතා නියෝග දැකගත හැක. වෙළෙන්දාට එම පියවරයන්ට වේදිකාව දක්වන ප්රතිචාරයද දැකගත හැකි අතර, එම ප්රතිචාරය අනුකූලතාවට වේදිකාව දක්වන කැපවීම පිළිබඳ ප්රයෝජනවත් දර්ශකයක් වේ.
පිරිසිදු ක්රියාත්මක කිරීමේ වාර්තාවක් ඇති වේදිකාවක් අනිවාර්යයෙන්ම ආරක්ෂිත වේදිකාවක් නොවේ; නමුත් ක්රියාත්මක කිරීමේ පියවරයන් පිළිබඳ ඉතිහාසයක් ඇති වේදිකාවක් නම් අනතුරු ඇඟවීමේ ලකුණකි. වෙළෙන්දා ක්රියාත්මක කිරීමේ වාර්තාව හොඳින් කියවිය යුතු අතර, වෙළෙන්දා එම පියවරයන්ගේ රටාව (pattern) ගැනද සලකා බැලිය යුතුය. සුළු ගැටලුවක් සඳහා වූ එක් ක්රියාත්මක කිරීමේ පියවරක්, බරපතල ගැටලු සඳහා වූ ක්රියාත්මක කිරීමේ පියවරයන්ගේ රටාවකට වඩා වෙනස් වේ.
ඇමරිකානු මාර්ගගත වෙළඳ වේදිකාවක් ඇගයීමට කෙසේද
සත්යයම පිළිතුර නම් ලියාපදිංචිය, අනාවරණය, නියෝග යොමු කිරීම (order routing), පාරිභෝගික ආරක්ෂාව, සහ ක්රියාත්මක කිරීමේ (enforcement) වාර්තාව පරීක්ෂා කිරීමයි. ගිණුමට මුදල් තැබීමට පෙර මෙම ඇගයීම කරන වෙළෙන්දා වේදිකාව ආරක්ෂිතව භාවිතා කරයි. මෙම ඇගයීම නොකර ගිණුමට මුදල් තබන වෙළෙන්දා වේදිකාවේ අවදානමට නිරාවරණය වන අතර, එම අවදානම වෙළෙන්දාගේ වගකීම වේ.
වෙළෙන්දා වේදිකාවේ මූල්ය ප්රකාශනද පරීක්ෂා කළ යුතුය. වේදිකාවට SEC සමඟ මූල්ය ප්රකාශන ගොනු කිරීමට අවශ්ය වන අතර, එම ප්රකාශන මහජනතාවට ප්රසිද්ධය. වෙළෙන්දාට වේදිකාවේ ආදායම, එහි වියදම්, එහි ප්රාග්ධනය (capital), සහ එහි ලීවරය (leverage) දැකගත හැක. ප්රාග්ධනය අඩුවෙමින්, ලීවරය වැඩිවෙමින්, හෝ අසාමාන්ය වියදම් අයිතම පෙනෙන්නේ නම්, එය අසාර්ථක වීමේ සැබෑ අවදානමකට නිරාවරණය වීමක් වන අතර, වෙළෙන්දා වෙනත් වේදිකාවක් සලකා බැලිය යුතුය.
අදාළ සම්පත්
ආරම්භ කරන්නේ කොහෙන්ද
ඔබ එක්සත් ජනපදයේ මාර්ගගත (online) වෙළඳ වේදිකාවක් තෝරාගන්නේ නම්, වඩාත් ප්රයෝජනවත් ක්රියාවලිය වන්නේ SEC සහ FINRA හි වාර්තා පරීක්ෂා කිරීමත්, වේදිකාව විසින් නිකුත් කරන හෙළිදරව් (disclosure) කියවීමත් ය. අපගේ Broker comparison මඟින් වේදිකාවේ නියාමකයා (regulator) සහ ගාස්තු කාලසටහන (fee schedule) ඔබට පෙන්වයි; ඒ දෙකම එකට ඔබ ගිණුමට මුදල් තැන්පත් කිරීමට පෙර නියාමන තත්ත්වය (regulatory standing) කෙසේදැයි ඔබට අවබෝධ කර දෙයි.