මෙය ආයෝජන උපදෙස් නොවේ. ලබා දී ඇති තොරතුරු අධ්යාපනික සහ තොරතුරුමය අරමුණු සඳහා පමණක් වන අතර කිසිදු මූල්ය නිෂ්පාදනයක් මිලදී ගැනීමට හෝ විකිණීමට නිර්දේශයක් ලෙස නොසලකයි.
කොටස් වෙළඳාමේ “තොග ක්රියාවලිය” යනු විවිධ අදහස් කිහිපයක් ආවරණය කරන වාක්යයක් වන අතර, වඩාත් පොදු භාවිතය වන්නේ නිකුත් කරන්නාගෙන් හෝ විශාල ආයතනික විකුණන්නෙකුගෙන් තොග මිලකට කොටස් සෘජුව මිලදී ගැනීමේ ක්රියාවලියයි. තොග මිල වෙළඳපොළ මිලට වඩා අඩු වන අතර, එම තොග මිල ලබාගත හැක්කේ සුදුසුකම් ලත් ආයෝජකයන්ට හෝ අවම මිලදී ගැනීමේ සීමාවක් සපුරන ආයෝජකයන්ට පමණි. තොග ක්රියාවලිය උපයෝගී කරගන්නා උපාය මාර්ග සුදුසුකම් ලබන වෙළෙන්දන්ට ප්රයෝජනවත් විය හැකි අතර, එම උපාය මාර්ගවල වෙළෙන්දා තේරුම් ගත යුතු පිරිවැය/අවදානම් (trade-offs) ද ඇත.
තොග (wholesale) ක්රියාවලිය යනු කුමක්ද
කොටස් වෙළඳාමේදී තොග (wholesale) ක්රියාවලිය යනු සාමාන්යයෙන් වෙළඳපොළ මිලට වඩා අඩු මිලකට, නිකුත් කරන්නාගෙන් හෝ විශාල ආයතනික විකුණන්නෙකුගෙන් කොටස් සෘජුව මිලදී ගැනීමයි. මෙම වට්ටම 5% සිට 20% දක්වා විය හැකි අතර, එය නිකුත් කරන්නා අනුව, මිලදී ගැනීමේ ප්රමාණය අනුව, සහ වෙළඳපොළ තත්ත්වයන් අනුව වෙනස් වේ. තොග (wholesale) ක්රියාවලිය සුදුසුකම් ලත් ආයෝජකයන්, ආයතනික ආයෝජකයන්, සහ සමහර ඉහළ ශුද්ධ වටිනාකමක් ඇති පුද්ගලයන් විසින් භාවිතා කරනු ලැබේ.
තොග (wholesale) ක්රියාවලිය පුද්ගලික තැන්පත් කිරීම (private placement) හා සමාන නොවේ. පුද්ගලික තැන්පත් කිරීම යනු සුළු සංඛ්යාවක් වූ සුදුසුකම් ලත් ආයෝජකයන්ට වටිනාකම් (securities) විකිණීමක් වන අතර, එම පුද්ගලික තැන්පත් කිරීම වටිනාකම් නීතිවල ලියාපදිංචි අවශ්යතාවලින් නිදහස් වේ. තොග (wholesale) ක්රියාවලිය වඩා පුළුල් සංකල්පයක් වන අතර, එයට පුද්ගලික තැන්පත් කිරීම්, block trades, සහ සෘජු කොටස් මිලදී ගැනීමේ සැලසුම් ඇතුළත් විය හැකිය.
ප්රධාන උපාය මාර්ග
පළමු උපාය මාර්ගය වන්නේ බ්ලොක් ගනුදෙනුවයි. වෙළෙන්දා ආයතනික විකුණන්නෙකුගෙන් කොටස් විශාල ප්රමාණයක් මිලදී ගන්නා අතර, බ්ලොක් ගනුදෙනුව වෙළඳපොළ මිලට වඩා වට්ටමක් සහිතව ක්රියාත්මක කරයි. බ්ලොක් ගනුදෙනුවට විශාල ප්රාග්ධනයක් අවශ්ය වන අතර, බ්ලොක් ගනුදෙනුවට විකුණන්නා සමඟ හෝ ගනුදෙනුව මැදිහත් කර දිය හැකි Broker සමඟ සම්බන්ධතාවයක් අවශ්ය වේ.
දෙවන උපාය මාර්ගය වන්නේ සෘජු කොටස් මිලදී ගැනීමේ සැලැස්ම (DSPP) ය. ආයෝජකයා නිකුත් කරන්නාගෙන් සෘජුවම කොටස් මිලදී ගන්නා අතර, DSPP බොහෝ මහජන සමාගම් විසින් ලබා දෙනු ලැබේ. DSPP මඟින් ආයෝජකයාට වට්ටමක් සහිතව කොටස් මිලදී ගැනීමට හැකි වන අතර, DSPP මඟින් ලැබෙන ලාභාංශ නැවත ආයෝජනය කිරීමටද ඉඩ සලසයි. DSPP දිගුකාලීන උපාය මාර්ගයක් වන අතර, කෙටි කාලීන වෙළඳාම සඳහා DSPP සුදුසු නොවේ.
තුන්වන උපාය මාර්ගය වන්නේ පුද්ගලික තැන්පත් කිරීම (private placement) ය. ආයෝජකයා පුද්ගලික තැන්පත් කිරීමක් තුළ නිකුත් කරන්නාගෙන් කොටස් මිලදී ගන්නා අතර, private placement ලියාපදිංචි කිරීමේ අවශ්යතා වලින් නිදහස් වේ. private placement ලබා ගත හැක්කේ accredited investors සඳහා පමණක් වන අතර, private placement සඳහා රඳවා තබාගැනීමේ කාල සීමාවක් (holding period) අදාළ වේ. holding period මාස 6 සිට අවුරුදු 2 දක්වා විය හැකි අතර, එම කාල සීමාව වෙළෙන්දාගේ නම්යශීලීභාවය සීමා කරයි.
හතරවන උපාය මාර්ගය වන්නේ අයිතිවාසිකම් නිකුතුව (rights offering) ය. කොටස් හිමියා වෙළඳපොළ මිලට වඩා වට්ටමක් සහිතව අමතර කොටස් මිලදී ගන්නා අතර, rights offering නිකුත් කරන්නා විසින් පවතින කොටස් හිමියන්ට ලබා දෙනු ලැබේ. rights offering මඟින් තත්ත්වය (position) වැඩි කිරීමට හැකි වන අතර, එය qualified investors සඳහා පමණක් නොව පවතින සියලුම කොටස් හිමියන්ට ලබා ගත හැකිය.
පස්වන උපාය මාර්ගය වන්නේ ටෙන්ඩර් ඉදිරිපත් කිරීම (tender offer) ය. ආයෝජකයා වෙළඳපොළ මිලට වඩා ප්රීමියම් අගයක් සහිතව කොටස් නැවත නිකුත් කරන්නාට විකුණන අතර, tender offer නිකුත් කරන්නා විසින් පවතින කොටස් හිමියන්ට ලබා දෙනු ලැබේ. tender offer මඟින් position එකෙන් ඉවත් වීමට මාර්ගයක් සපයන අතර, එය qualified investors සඳහා පමණක් නොව පවතින සියලුම කොටස් හිමියන්ට ලබා ගත හැකිය.
අවශ්යතා
පළමු අවශ්යතාව වන්නේ ප්රාග්ධනයයි. wholesale ක්රියාවලියට සැලකිය යුතු ප්රාග්ධනයක් අවශ්ය වන අතර, DSPP සඳහා €10,000 සිට block trade එකක් සඳහා මිලියන ගණනක යුරෝ දක්වා පරාසයක පවතී. වෙළෙන්දාට එම ප්රාග්ධනය ලබාගත හැකි විය යුතු අතර, දිගු කාලයක් සඳහා එම ප්රාග්ධනය අගුළු දමා තැබීමට සූදානම් විය යුතුය.
දෙවන අවශ්යතාව වන්නේ සුදුසුකම් (accreditation) ය. private placement සඳහා ආයෝජකයා accredited investor කෙනෙකු විය යුතු අතර, එම සුදුසුකම් ආදායම, ශුද්ධ වටිනාකම, හෝ වෘත්තීය පළපුරුද්ද මත පදනම් වේ. සුදුසුකම් සපුරා නොගන්නා වෙළෙන්දාට private placement සඳහා සහභාගී විය නොහැකි අතර, වෙළෙන්දා වෙනත් උපාය මාර්ග දෙස බැලිය යුතුය.
තුන්වන අවශ්යතාව වන්නේ සම්බන්ධතාවයි. block trade එකට එම ගනුදෙනුව මැදිහත් කර දිය හැකි Broker කෙනෙකු සමඟ සම්බන්ධතාවක් අවශ්ය වන අතර, එම සම්බන්ධතාව කාලයත් සමඟ ගොඩනැගෙයි. wholesale ක්රියාවලියට අලුත් වෙළෙන්දා DSPP එකකින් හෝ rights offering එකකින් ආරම්භ කළ යුතු අතර, කාලයත් සමඟ සම්බන්ධතාව ගොඩනගා ගත හැක.
හතරවන අවශ්යතාව වන්නේ ඉවසීමයි. wholesale ක්රියාවලිය ඉක්මන් trade එකක් නොවන අතර, එයට ඉවසීම අවශ්ය වේ. රඳවා තබා ගැනීමේ කාලය දිගු විය හැකි අතර, වෙළෙන්දාට මාස හෝ වසර ගණනක් සඳහා කොටස් රඳවා තබා ගැනීමට සූදානම් විය යුතුය.
ප්රායෝගික වාසි-අවාසි
පළමු වාසි-අවාසිය ද්රවශීලතාව (liquidity) වේ. තොග ක්රියාවලිය (wholesale process) මඟින් එම ස්ථානයේ ද්රවශීලතාව අඩු වන අතර, වෙළෙන්දාට කොටස් ඉක්මනින් විකිණීමට නොහැකි විය හැක. ද්රවශීලතාව අවශ්ය වෙළෙන්දා තොග ක්රියාවලිය භාවිත නොකළ යුතු අතර, ඒ වෙනුවට පොදු වෙළඳපොළ (public market) ගැන සලකා බැලිය යුතුය.
දෙවන වාසි-අවාසිය වන්නේ වෙළඳපොළ මිලට සාපේක්ෂව ඇති වට්ටම (discount) ය. තොග මිල වෙළඳපොළ මිලට වඩා අඩුය, නමුත් තොග මිල සහතික නොවේ. වෙළඳපොළ මිල තොග මිලට වඩා පහළ යා හැකි අතර, එවිට වෙළෙන්දාට මිලදීගත් මිලට වඩා අඩු වටිනාකමක් ඇති ස්ථානයක් ලැබී තිබිය හැක. වෙළෙන්දා තොග මිල වෙළඳපොළ මිල සමඟ සංසන්දනය කළ යුතු අතර, වට්ටම සහතික ලාභයක් ලෙස උපකල්පනය නොකළ යුතුය.
තුන්වන වාසි-අවාසිය වන්නේ ගාස්තු (fees) ය. තොග ක්රියාවලියට පොදු වෙළඳපොළට වඩා වැඩි ගාස්තු තිබිය හැකි අතර, එම ගාස්තුව ස්ථානගත කිරීමේ ගාස්තුවක් (placement fee), ව්යුහගත කිරීමේ ගාස්තුවක් (structuring fee), හෝ භාරකාරත්ව ගාස්තුවක් (custody fee) විය හැක. වෙළෙන්දා මුළු පිරිවැය ගණනය කළ යුතු අතර, එම මුළු පිරිවැය පොදු වෙළඳපොළේ මිලදී ගැනීමේ පිරිවැය සමඟ සංසන්දනය කළ යුතුය.
තොග ක්රියාවලිය පිළිබඳ පොදු ප්රශ්න
තොග ක්රියාවලියට කවුට සහභාගි විය හැකිද? තොග ක්රියාවලිය සුදුසුකම් ලත් ආයෝජකයන්ට, ආයතනික ආයෝජකයන්ට, සහ ඉහළ ශුද්ධ වටිනාකමක් ඇති පුද්ගලයන්ට ලබා දී ඇත. සුදුසුකම් ලබාගැනීමේ අවශ්යතා පාලන බල ප්රදේශය අනුව වෙනස් වන අතර, වෙළෙන්දා දේශීය නීති පරීක්ෂා කළ යුතුය.
සාමාන්ය වශයෙන් වට්ටම කොපමණද? වට්ටම 5% සිට 20% දක්වා පරාසයක පවතින අතර, වට්ටම නිකුත් කරන්නා අනුව, ප්රමාණය අනුව, සහ වෙළඳපොළ තත්ත්වයන් අනුව වෙනස් වේ. වෙළෙන්දා වට්ටම සහ ගාස්තු අතර සැසඳිය යුතු අතර, ශුද්ධ වට්ටම ගණනය කළ යුතුය.
තොග මිලදී ගැනීමෙන් පසු මට කොටස් වහාම විකිණිය හැකිද? කොටස් සඳහා රඳවා තබාගැනීමේ කාලයක් (holding period) බලපාන්නට පුළුවන; එම කාලය මාස 6 සිට වසර 2 දක්වා විය හැක. වෙළෙන්දා රඳවා තබාගැනීමේ කාලය පරීක්ෂා කළ යුතු අතර, අවශ්ය කාලය සඳහා කොටස් රඳවා තබාගැනීමට සූදානම් විය යුතුය.
අදාළ සම්පත්
ආරම්භ කරන්නේ කොහෙන්ද
තොග ක්රියාවලිය ඇගයීමේදී, වඩාත් ප්රයෝජනවත් පළමු පියවර වන්නේ ඔබේ ප්රාග්ධනයට, ඔබේ සුදුසුකම්වලට, සහ ඔබේ කාල සීමාවට ගැළපෙන උපාය මාර්ග හඳුනා ගැනීමයි. අපගේ Broker සංසන්දනය තුළ තොග ක්රියාවලියට ප්රවේශය ලබාදෙන Broker ලැයිස්තුගත කර ඇති අතර, ඔබ පළමු තොග ගනුදෙනුව සිදු කිරීමට පෙර Broker විසින් ලබාදෙන දේ ඔබට ඒවා හරහා දැනගත හැක.