Hii si ushauri wa uwekezaji. Taarifa iliyotolewa ni kwa madhumuni ya elimu na ufahamu tu na haimaanishi mapendekezo ya kununua au kuuza bidhaa yoyote ya kifedha.
CHAPS (Clearing House Automated Payment System) ni mfumo wa malipo wa thamani ya juu wa siku hiyo hiyo nchini Uingereza. Mfumo huu hutumiwa kwa miamala inayohitaji kukamilika siku hiyo hiyo (kwa kawaida ununuzi wa mali, malipo makubwa ya ankara, na uhamisho wa thamani ya juu kati ya taasisi za fedha). Wakopeshaji wengi wanaofanya kazi nchini Uingereza hupokea CHAPS kama njia ya kuweka fedha, na malipo hukamilika papo hapo (fedha huingia kwenye akaunti ya broker siku hiyo hiyo).
Matumizi ya CHAPS katika biashara ya hisa ni kwa akaunti kubwa ambapo mfanyabiashara anataka fedha zifike na ziwe tayari kwa biashara siku hiyo hiyo. Mbadala (uhamisho wa kawaida wa benki, BACS) huchukua siku 1-3 za kazi. Mfanyabiashara anayehitaji muda haraka hutumia CHAPS; mfanyabiashara anayelenga gharama hutumia uhamisho wa kawaida au kadi ya benki (debit card).
Jinsi CHAPS inavyofanya kazi
Mteja (trader) hutuma malipo kutoka akaunti yake ya benki hadi akaunti ya benki ya Broker, kwa kutumia mfumo wa CHAPS. Mteja lazima atoe sort code ya Broker, namba ya akaunti, na rejea (namba ya akaunti au jina la mteja). Malipo yanashughulikiwa siku hiyo hiyo ikiwa yameanzishwa kabla ya muda wa mwisho wa CHAPS (kwa kawaida 3-4pm kwa muda wa Uingereza, kutegemea benki ya mtumaji).
Fedha zinapatikana kwenye akaunti ya Broker siku hiyo hiyo, na Broker huweka mkopo kwenye akaunti ya biashara siku hiyo hiyo. Broker pia anaweza kupokea malipo ya CHAPS kutoka benki zisizo za Uingereza kupitia kiungo cha SWIFT-CHAPS, na uhamisho wa fedha huchukua siku 1-2 za kazi kwa uhamisho wa kimataifa.
Gharama ya CHAPS
Gharama ya malipo ya CHAPS huwekwa na benki ya mtumaji, na kwa kawaida ni kati ya £10-£30 kwa kila malipo. Benki zingine hutoa malipo ya CHAPS bila malipo kwa wamiliki wa akaunti za premium, na baadhi ya broker hulipa gharama ya CHAPS kwa amana kubwa. Broker pia anaweza kutoza ada ya kupokea malipo ya CHAPS, kwa kawaida £5-£15, na mfanyabiashara anapaswa kuangalia ratiba ya ada za ufadhili ya broker kabla ya kufanya malipo.
Gharama hiyo ina maana kwa amana ndogo (amana ya £1,000 yenye ada ya CHAPS ya £25 ni gharama ya kuingia ya 2.5%) na inakubalika kwa amana kubwa. Mfanyabiashara anapaswa kulinganisha ada ya CHAPS na gharama ya fursa ya kuwa fedha zikiwa njiani kwa siku 1-3 kwenye uhamisho wa kawaida, kisha afanye uamuzi kulingana na ukubwa wa akaunti na haraka ya biashara.
Njia mbadala za ufadhili
Njia ya kawaida zaidi mbadala ni uhamisho wa benki wa kawaida (BACS nchini Uingereza, SEPA katika EU, ACH nchini Marekani). Uhamisho huo ni bure (au wa gharama ndogo, €0.01-€1) na huchukua siku 1-3 za kazi. Uhamisho huo ndio chaguo sahihi kwa amana isiyo ya haraka na kwa mfanyabiashara anayetaka kuepuka ada ya CHAPS.
Njia ya pili mbadala ni malipo kwa kadi ya benki (debit card) au kadi ya mkopo (credit card). Malipo ya kadi huwa ya papo hapo, na broker anaweza kutoza ada (1-3% ya kiasi cha amana). Ada hiyo ni kubwa kuliko CHAPS kwa amana kubwa na ni ndogo kuliko CHAPS kwa amana ndogo. Kadi ya benki ndio chaguo sahihi kwa amana ndogo (€100-€2,000).
Njia ya tatu mbadala ni pochi ya kidijitali (PayPal, Skrill, Neteller). Malipo ya pochi huwa ya papo hapo, na broker anaweza kutoza ada (1-3% ya kiasi cha amana). Pochi hiyo ndio chaguo sahihi kwa mfanyabiashara ambaye tayari anatumia pochi hiyo kwa madhumuni mengine na hana haja ya ulinzi wa kisheria wa uhamisho wa benki.
Nini cha kuangalia kabla ya kutumia CHAPS
Mteja anapaswa kuangalia njia za fedha ambazo broker anakubali, ada ya CHAPS ya broker, nambari ya sort code na nambari ya akaunti, na rejea (reference) ya malipo. Mteja pia anapaswa kuangalia ada ya CHAPS ya benki ya mtumaji na muda wa mwisho (cut-off time) wa malipo kukamilika siku hiyo hiyo (same-day settlement).
Mteja pia anapaswa kuangalia sera ya uondoaji (withdrawal) ya broker. Baadhi ya broker huzuia uondoaji kwa njia ya awali ya fedha (fedha lazima zirudishwe kwenye akaunti ya CHAPS ambayo zilitoka), na baadhi ya broker huruhusu uondoaji hadi akaunti yoyote ya benki. Uzuizi huo una umuhimu ikiwa mteja anapanga kutumia CHAPS kwa amana ya kwanza (initial deposit) na njia tofauti kwa uondoaji.
Maswali ya kawaida kuhusu ufadhili wa CHAPS
Je, CHAPS inapatikana kwa uhamisho wa kimataifa? CHAPS ni mfumo wa ndani wa Uingereza. Kwa uhamisho wa kimataifa, mfanyabiashara anaweza kutumia kiungo cha SWIFT au SWIFT-CHAPS. Uhamisho wa kimataifa huchukua siku 1-3 za kazi, na ada ni £15-£40 kulingana na benki inayotuma.
Je, naweza kutoa fedha kupitia CHAPS? Wawekezaji wengi huruhusu kutoa fedha kupitia CHAPS, lakini broker anaweza kutoza ada kwa ajili ya kutoa (kwa kawaida £10-£25). Mfanyabiashara anapaswa kuangalia sera ya kutoa ya broker kabla ya kudhani kwamba njia hiyo hiyo inapatikana kwa pande zote mbili.
Inatokea nini ikiwa malipo ya CHAPS hayafaniki? Ikiwa malipo yanakataliwa na broker (sort code isiyo sahihi, namba ya akaunti isiyo sahihi, rejea isiyo sahihi), fedha zitarudishwa kwenye akaunti ya mtumaji ndani ya siku 1-3 za kazi. Benki ya mtumaji inaweza kutoza ada kwa malipo yaliyoshindikana.
Rasilimali zinazohusiana
Pa kuanzia
Ukitathmini CHAPS kama njia ya kufadhili akaunti yako ya biashara ya hisa, hatua ya kwanza yenye manufaa zaidi ni kuangalia njia za malipo ambazo broker anakubali, ada ya CHAPS kwa broker na kwa benki yako, na muda wa mwisho (cut-off time) wa malipo kukamilika siku hiyo hiyo (same-day settlement). Makala yetu ya linganisho la broker yanaorodhesha njia za amana na uondoaji kwa kila broker, ambazo kwa pamoja hukupa picha ya chaguo za ufadhili kabla hujaweka akaunti.