Hii si ushauri wa uwekezaji. Taarifa iliyotolewa ni kwa madhumuni ya elimu na ufahamu tu na haimaanishi mapendekezo ya kununua au kuuza bidhaa yoyote ya kifedha.
Faida na hasara za bidhaa zenye leverage si sawa kwa pande zote. Faida zinategemea hali maalum ya matumizi. Hasara hutumika kila wakati bidhaa inaposhikiliwa nje ya hali hiyo ya matumizi. Makosa makubwa ambayo wafanyabiashara wa reja reja hufanya ni kuchukua faida kama za kila mahali na kupuuza hasara. Njia sahihi ni kujifunza orodha zote mbili na kutumia bidhaa tu pale ambapo faida zinatumika.
Hoja ya bidhaa zenye leverage
Hoja kuu ya kuunga mkono bidhaa zenye leverage ni ufanisi wa mtaji. ETF ya S&P 500 yenye leverage ya 2× humwezesha mfanyabiashara kuchukua nafasi ya dola $20,000 kwa kutumia $10,000 za pesa taslimu, na kuachilia $10,000 iliyobaki kwa biashara nyingine, kinga (hedge), au pesa taslimu. Mtaji uliyoachiliwa ndio faida halisi ya kiuchumi ya leverage, na ni ya kweli. Mfanyabiashara anayeweza kutumia mtaji uliyoachiliwa kwa faida ya matarajio (expected return) ya juu kuliko gharama ya ufadhili (financing cost) yuko mbele, kwa nadharia.
Hoja ya pili ni upatikanaji. Bidhaa zenye leverage zinazofuata fahirisi za nje, sekta maalum (niche), au hisa moja zenye mabadiliko makubwa (volatile) huwapa wafanyabiashara wa rejareja mwanya wa kupata hisa hizo ambao vinginevyo ungehitaji akaunti za udalali za nje, ubadilishaji wa sarafu, au mtaji wa chini zaidi. Bidhaa hiyo si bure, lakini ni nafuu sana kuliko mbadala.
Hoja ya tatu ni usahihi wa mbinu. Mfanyabiashara aliye na mtazamo wa siku nyingi kuhusu sekta fulani anaweza kutumia ETF ya sekta yenye leverage ya 2× kuendana na ukubwa wa nafasi (position sizing) kulingana na mtazamo huo, badala ya kushikilia kikapu cha hisa na kufanya rebalancing. Bidhaa hiyo ndiyo biashara.
Hoja ya nne ni kinga (hedging). Nafasi fupi (short position) katika bidhaa ya 1× inverse ni njia safi ya kulinda (hedge) kwingineko ya muda mrefu (long portfolio) kupitia dirisha la hatari linalojulikana. Gharama ni kiwango cha ufadhili (financing rate) pamoja na tracking error, ambayo kwa kawaida huwa ndogo kwa fahirisi kubwa (major indices).
Hoja dhidi ya bidhaa zenye leverage
Hoja ya kwanza ni kupungua kwa thamani kila siku (daily reset decay). Bidhaa zenye leverage zinazolenga marudio ya mara nyingi (multiple) kila siku huwekwa upya mwishoni mwa siku (close). Katika soko bapa au lenye msukosuko (choppy), kuwekwa upya kila siku kunazalisha faida iliyo chini ya ile ya msingi (underlying), na wakati mwingine huwa hasi. Athari yake ni ndogo kwa siku moja na kubwa zaidi kwa wiki au miezi. Mwekezaji wa kununua na kushikilia (buy-and-hold) wa ETF ya 2× yenye leverage ya S&P 500 kwa kipindi cha miaka mitano mara nyingi atashindwa chini ya mara mbili ya faida ya msingi, mara nyingi kwa tofauti kubwa.
Hoja ya pili ni hatari ya gap (gap risk). Bidhaa husawazishwa upya mwishoni mwa siku, lakini mfanyabiashara anaweza kushikilia kupitia gap kwenye ufunguzi wa siku inayofuata. Gap ya kushuka kwa 3% kwenye msingi huleta hasara kubwa kuliko ile ambayo 2× au 3× ya mabadiliko ya kila siku ingeonyesha, kwa sababu kusawazisha upya hakujafanyika. Matokeo yake ni kushuka ghafla kwa thamani (drawdown) ambayo haitii kipaumbele cha stop ya mfanyabiashara.
Hoja ya tatu ni gharama ya kubeba (cost of carry). Kiwango cha ufadhili cha 4% kwa mwaka kwenye nafasi yenye leverage ya 3× ni takriban 8% kwa mwaka kwa mtaji wa mfanyabiashara. Gharama hiyo huongezeka kwa muda (compounds), na hulipwa iwe biashara inaenda vizuri au vibaya. Kwa kushikilia kwa muda mrefu, gharama ya kubeba peke yake inaweza kuleta faida hasi kwenye mtaji wa mfanyabiashara hata kama msingi uko bapa.
Hoja ya nne ni bidhaa isiyofaa kwa muda (timeframe). Bidhaa yenye leverage inayoshikiliwa kwa miaka si uwekezaji. Ni dau lenye leverage kwamba msingi hautakuwa na mkusanyiko wa tete (volatility cluster), gap, au kipindi kirefu cha msukosuko (choppy). Wafanyabiashara wengi wa rejareja wanaoshikilia bidhaa zenye leverage kwa muda mrefu hawajui kwamba wanafanya dau hilo.
Hoja ya tano ni bidhaa isiyofaa kwa mfanyabiashara. Mfanyabiashara aliye na mkakati wa muda mrefu na unaozunguka mara chache (low-turnover) hauhitaji bidhaa yenye leverage. Faida isiyo na leverage ndiyo ukubwa sahihi, na gharama ya kubeba ni mzigo usio wa lazima. Leverage ni zana kwa mfanyabiashara anayeweza kutumia ufanisi wa mtaji (capital efficiency), si chaguo la kawaida kwa mfanyabiashara ambaye hawezi.
Kanuni ya uamuzi
Tumia bidhaa yenye leverage wakati muda wa kushikilia ni mfupi, nafasi imepangwa kwa kuzingatia stop, na mtaji uliokombolewa unawekezwa kwenye faida ya juu inayotarajiwa kuliko gharama ya ufadhili. Usitumie bidhaa yenye leverage wakati muda wa kushikilia ni mrefu, nafasi haijalindwa (haijahedjwa), na mfanyabiashara anashikilia kwa mazoea badala ya mkakati.
Rasilimali zinazohusiana
Pa kuanzia
Ukitathmini kama bidhaa yenye leverage inafaa mkakati wako, swali rahisi ni kama bidhaa hiyo inaruhusiwa katika mamlaka yako chini ya kikomo cha leverage cha mdhibiti wako. Taarifa zetu za linganisho la broker zinaonyesha leverage inayopatikana kwa kila broker na mdhibiti anayesimamia akaunti, ambazo kwa pamoja hukupa picha ya kile kilicho mezani kabla hujaanza kuweka ukubwa wa nafasi.
Maswali ya kawaida kuhusu faida na hasara za bidhaa zenye leverage katika biashara ya hisa
Je, bidhaa zenye leverage zinafaa kwa wanaoanza?
Kwa ujumla, hapana. Wasifu wa hatari ni wa upande mmoja (asymmetric), gharama huongezeka kwa njia za hila, na hatari ya pengo (gap risk) ni ngumu kwa mfanyabiashara mpya kutathmini. Mwanaoanza kwa kawaida huwa bora zaidi akiwa na nafasi isiyo na leverage (unleveraged) iliyopangwa kwa hatari sahihi kwa kila biashara, na kuongeza leverage tu baada ya nidhamu ya kuweka ukubwa wa nafasi (position-sizing) kuwa tayari.
Uwekaji upya wa kila siku hufanya kazi vipi kwa vitendo?
Mwisho wa kila siku ya biashara, bidhaa yenye leverage husawazishwa upya ili kufikia kiwango chake lengwa cha mara nyingi (multiple) ya chombo cha msingi. Ikiwa chombo cha msingi kilipanda 1% wakati wa siku hiyo, bidhaa ya 2× hupanda 2%. Siku inayofuata, bidhaa huanza kutoka kwenye kiwango kipya, na mara nyingi ya 2× hutumika kwenye kiwango hicho. Kwa muda, katika soko lenye mabadiliko mengi (choppy market), kuweka upya huku kunazalisha faida iliyo chini ya mara 2× ya faida ya jumla ya chombo cha msingi.
Tofauti kati ya leveraged ETF na leveraged CFD ni nini?
Leveraged ETF ni mfuko unaouzwa sokoni (exchange-traded fund), unaodhibitiwa kama mfuko, unaokuwa na factsheet iliyoandikwa na rebalansi ya kila siku. Leveraged CFD ni mkataba na Broker, bila muundo wa mfuko na bila rebalansi ya kila siku. Kiwango cha leverage cha CFD huwekwa na mahitaji ya margin, si kwa lengo la mfuko. Vitu hivyo viwili vina tabia tofauti karibu na gawio (dividends), matukio ya kampuni (corporate actions), na ufadhili wa usiku (overnight financing).
Je, ninapaswa kutumia bidhaa yenye leverage kwa mapato?
Kwa wafanyabiashara wengi wa reja reja, hapana. Gharama ya ufadhili kwenye sehemu iliyokopwa ni kikwazo halisi, na mapato kutoka kwa nafasi yenye leverage huwa chini kuliko mapato kutoka kwa nafasi isiyo na leverage mara baada ya gharama ya ufadhili kuondolewa. Leverage huongeza tu mabadiliko ya bei, si mavuno.
Je, naweza kupoteza zaidi ya akaunti yangu kwa bidhaa yenye leverage?
Kwa bidhaa yenye leverage inayofadhiliwa kwa pesa taslimu, jibu ni hapana. Bidhaa hiyo inaweza kufika sifuri, na unapoteza kiasi chote cha pesa uliyoweka, lakini huwezi kuanza kumdai Broker pesa. Kwa leveraged CFD au nafasi ya margin inayoweza kwenda chini ya sifuri, jibu ni ndiyo. Broker anaweza kuhitaji fedha za ziada, na nafasi inaweza kutoa salio chini ya sifuri katika soko linalosonga kwa kasi. Mambo ya uendeshaji wa bidhaa ndiyo yanayojali.