Hii si ushauri wa uwekezaji. Taarifa iliyotolewa ni kwa madhumuni ya elimu na ufahamu tu na haimaanishi mapendekezo ya kununua au kuuza bidhaa yoyote ya kifedha.
Kikapu cha pesa taslimu katika akaunti ya biashara ni pesa taslimu ambayo mfanyabiashara anayo kwenye akaunti hiyo, ambayo haijawekezwa, inapatikana kukidhi margin calls, kufadhili nafasi mpya, au kunyonya hasara zinazotokea (drawdowns). Kikapu cha pesa taslimu ni ulinzi wa mfanyabiashara dhidi ya mambo yasiyotarajiwa, na ukubwa wake sahihi hutegemea mkakati, mabadiliko ya thamani (volatility) ya hisa zinazoshikiliwa, na kiwango cha uvumilivu wa hatari cha mfanyabiashara. Makosa ya kawaida zaidi ni kuwekeza akaunti yote kikamilifu, jambo linaloacha hakuna kikapu cha drawdown inayofuata au fursa inayofuata.
Kwa nini ushike pesa taslimu hata kidogo
Sababu ya kawaida zaidi ni ulinzi. Kupungua (drawdown) kwenye nafasi yenye leverage hufadhiliwa kutoka kwa pesa taslimu za akaunti, na mfanyabiashara ambaye hana pesa taslimu analazimika kufunga nafasi nyingine ili kukidhi ombi hilo. Kiasi cha pesa taslimu (cash buffer) huchukua kupungua huku, na mfanyabiashara anaweza kuendelea kushikilia nafasi hiyo kupitia mabadiliko ya kawaida bila kulazimishwa kutoka.
Sababu ya pili ni fursa. Mfanyabiashara aliye na pesa taslimu kwenye akaunti anaweza kutumia fursa ya kushuka kwa ghafla kwa hisa ambayo alikuwa akiifuatilia, au kupanda kwa ghafla ambayo anataka kuifupisha (short). Mfanyabiashara aliyewekeza kikamilifu hawezi kujibu, na fursa iliyokosekana ni gharama halisi.
Sababu ya tatu ni ya kisaikolojia. Mfanyabiashara aliyewekeza kikamilifu anaathiriwa na mabadiliko yote ya thamani (volatility) ya hisa alizonazo, na msongo wa mawazo wa kutazama akaunti ikishuka kwa 10% ndani ya siku ni gharama halisi kwa suala la usingizi, umakini, na ubora wa maamuzi. Kiasi cha pesa taslimu hupunguza volatility ya akaunti, na mfanyabiashara anaweza kufikiria kwa uwazi zaidi kuhusu nafasi na mkakati.
Ni pesa taslimu kiasi gani kinatosha
Jibu la kweli ni kwamba inategemea mkakati na kiwango cha mabadiliko (volatility) ya hisa zinazoshikiliwa. Mfanyabiashara mwenye mkakati wa kununua na kushikilia (buy-and-hold) wa hisa za kampuni kubwa (large-cap) anaweza kuweka akiba ndogo ya pesa taslimu (5% hadi 10% ya akaunti) kwa sababu mabadiliko ni ya chini. Mfanyabiashara mwenye kwingineko ya hisa za kampuni ndogo (small-cap) au nafasi zilizo na leverage (leveraged positions) anahitaji akiba kubwa zaidi (20% hadi 50% ya akaunti) kwa sababu mabadiliko ni ya juu.
Mfanyabiashara mwenye nafasi moja iliyo na leverage anahitaji akiba ya pesa taslimu ambayo ni kubwa vya kutosha kunyonya pengo (gap) la 20% kwenye ile nafasi. Kwenye nafasi ya €10,000, akiba ni €2,000, ambayo ni 20% ya nafasi. Akiba hiyo iko pamoja na margin ya awali (initial margin), na pesa taslimu zote kwenye akaunti ni margin ya awali pamoja na akiba ya gap.
Mfanyabiashara mwenye kwingineko iliyosambazwa (diversified) ya nafasi zisizo na leverage (unleveraged positions) anahitaji akiba ndogo, kwa sababu kushuka kwa thamani (drawdowns) kwenye nafasi binafsi ni ndogo na hazina uhusiano mkubwa (less correlated). Akiba ya pesa taslimu ya 5% kwenye kwingineko iliyosambazwa ya hisa za large-cap kwa kawaida inatosha kunyonya kushuka kwa kawaida, na mfanyabiashara anaweza kutumia pesa hizo kufadhili nafasi mpya pale fursa inapojitokeza.
Gharama ya fursa ya pesa taslimu
Pesa taslimu ina gharama ya fursa. Mfanyabiashara anayeweka 20% ya akaunti yake kwenye pesa taslimu anakuwa anatoa faida ya asilimia hiyo 20, ambayo kwa muda mrefu ni mzigo wa maana kwenye kwingineko. Mfanyabiashara mwenye matarajio ya faida ya 7% kwenye kwingineko na akiba ya pesa taslimu ya 20% anakuwa anatoa 1.4% kwa mwaka, na baada ya miaka 20 hiyo ni tofauti kubwa kwenye utajiri wa mwisho.
Gharama ya fursa ni halisi, na mfanyabiashara anapaswa kuipima dhidi ya gharama ya kutokuwa na akiba hiyo. Mfanyabiashara mwenye upeo wa muda mrefu na kwingineko yenye tete kidogo anaweza kumudu akiba ndogo, kwa sababu gharama ya kushuka (drawdown) ni ndogo. Mfanyabiashara mwenye upeo wa muda mfupi na kwingineko yenye tete kubwa anahitaji akiba kubwa, kwa sababu gharama ya kushuka ni kubwa.
Kiwango cha maelewano ni cha kubadilika. Mfanyabiashara anaweza kuweka akiba ndogo (5% hadi 10%) kwenye masoko tulivu, na akiba kubwa (20% hadi 30%) kwenye masoko yenye tete. Mabadiliko ya akiba yanategemea mtazamo wa mfanyabiashara kuhusu soko, na mtazamo huo unapaswa kuongozwa na uchambuzi wa mfanyabiashara, si na hali ya hisia ya mfanyabiashara.
Mahali pa kuweka pesa taslimu
Pesa taslimu kwenye akaunti ya biashara kwa kawaida huwekwa kwenye mfuko wa soko la pesa (money market fund) au kwenye mpango wa broker wa “cash sweep”. Mfuko wa soko la pesa hulipa faida iliyo karibu na kiwango cha benki kuu, na pesa hizo zinapatikana ili kugharamia biashara au kukidhi mahitaji ya margin calls. Mpango wa broker wa cash sweep hulipa faida ambayo mara nyingi huwa chini ya ile ya mfuko wa soko la pesa, lakini pesa hizo zinapatikana mara moja.
Chaguo kati ya hizo mbili hutegemea faida (yield) na urahisi. Mfanyabiashara anayethamini faida anaweza kuweka pesa kwenye mfuko wa soko la pesa na kukubali kuchelewa kwa siku moja katika kugharamia biashara. Mfanyabiashara anayethamini urahisi anaweza kuweka pesa kwenye mpango wa broker wa cash sweep na kukubali faida ya chini.
Pesa hizo hazijalindwa kwa njia ile ile ya amana ya benki. Mfuko wa soko la pesa hushikilia pesa kwenye dhamana za serikali za muda mfupi, na thamani ya mfuko inaweza kushuka kama dhamana hizo zitashindwa kulipa. Mpango wa broker wa cash sweep kwa kawaida ni amana kwenye benki ya kiwango cha juu (tier-one), na amana hiyo inalindwa na mfumo wa bima ya amana katika mamlaka ya broker. Zote mbili ni tofauti katika hatari ya mkopo (credit risk), na mfanyabiashara anapaswa kuelewa tofauti hiyo.
Ni lini kupunguza pesa taslimu
Mfanyabiashara anapaswa kupunguza pesa taslimu wakati fursa ni halisi na gharama ya kukosa fursa hiyo ni kubwa. Mfanyabiashara ambaye amekuwa akifuatilia hisa ikishuka kwa 20% na ana pesa za kununua anaweza kuchukua nafasi, na pesa hizo hubadilishwa kuwa nafasi. Kupungua kwa pesa taslimu ni gharama halisi, lakini gharama hiyo hupunguzwa na mapato yanayotarajiwa ya ile nafasi.
Mfanyabiashara hapaswi kupunguza pesa taslimu ili kukidhi ombi la margin kwa nafasi inayopoteza. Nafasi inayopoteza ndiyo chanzo cha ombi hilo, na kuongeza pesa kwenye nafasi inayopoteza ni kuongeza dau mara mbili kwenye dau baya. Jibu la kweli ni kufunga nafasi inayopoteza, kuchukua hasara, na kuhifadhi pesa taslimu kwa fursa bora zaidi.
Rasilimali zinazohusiana
Pa kuanzia
Ukitathmini ni kiasi gani cha pesa taslimu cha kuweka, zoezi lenye manufaa zaidi ni kukokotoa pesa taslimu zinazohitajika ili kunyonya kushuka kwa thamani (drawdown) ya 20% kwenye nafasi zako. Ulinganisho wa Broker wetu unaorodhesha programu za kuhamisha pesa (cash sweep) na chaguo za mfuko wa soko la pesa (money market fund) kwa kila Broker, ambazo kwa pamoja hukupa picha ya kiwango cha faida (yield) na urahisi (convenience) kabla ya kuchagua.