Hii si ushauri wa uwekezaji. Taarifa iliyotolewa ni kwa madhumuni ya elimu na ufahamu tu na haimaanishi mapendekezo ya kununua au kuuza bidhaa yoyote ya kifedha.
Kudhibiti hatari za bidhaa zenye leverage ni mojawapo ya ujuzi muhimu zaidi ambao mfanyabiashara wa hisa anaweza kukuza. Leverage inayozalisha faida ya asilimia 5 kwenye nafasi ya 5:1 inaweza pia kuzalisha hasara ya asilimia 5, na hasara inaweza kuwa kubwa kuliko faida kutokana na spread, tume, na ada ya ufadhili. Mfanyabiashara anayesimamia hatari kwa uangalifu anaweza kuhimili hasara, na mfanyabiashara anayehimili anaweza kubaki sokoni kwa muda mrefu vya kutosha kunasa faida.
Mbinu kuu za usimamizi wa hatari
Mbinu ya kwanza ni kuweka ukubwa wa nafasi (position sizing). Mfanyabiashara anapaswa kuamua ukubwa wa nafasi kwa asilimia maalum ya akaunti, kwa kawaida asilimia 1 hadi 2 ya akaunti kwa kila biashara. Ukubwa wa nafasi huhesabiwa kama kiasi cha dola ambacho mfanyabiashara yuko tayari kupoteza, kisha kugawanywa kwa umbali hadi kwenye stop-loss. Mfanyabiashara anayehatarisha asilimia 1 ya akaunti ya €10,000 kwenye biashara iliyo na stop-loss ya asilimia 2 ana ukubwa wa nafasi wa €5,000.
Mbinu ya pili ni stop-loss. Stop-loss ni agizo linalofunga nafasi kwa bei iliyowekwa mapema, na stop-loss hupunguza hasara. Stop-loss inapaswa kuwekwa kwenye kiwango kinacholingana na kiwango cha uvumilivu wa hatari cha mfanyabiashara, na stop-loss isihamishwe kinyume na mfanyabiashara. Stop-loss ndiyo zana kuu ya mfanyabiashara ya kudhibiti hatari ya nafasi yenye leverage.
Mbinu ya tatu ni take-profit. Take-profit ni agizo linalofunga nafasi kwenye lengo la faida lililowekwa mapema, na take-profit hufungia faida. Take-profit ni muhimu kwa wafanyabiashara wanaotaka kufungia lengo la faida, na take-profit ni muhimu pia kwa wafanyabiashara wanaotaka kuepuka kurudisha nyuma faida.
Mbinu ya nne ni utofauti (diversification). Mfanyabiashara anapaswa kusambaza hatari kwenye nafasi nyingi, sekta nyingi, na madarasa mengi ya mali. Utofauti hupunguza athari za hasara moja kwenye kwingineko (portfolio) kwa ujumla, na utofauti ni zana muhimu ya kudhibiti hatari ya kwingineko chenye leverage.
Kuweka bima ya nafasi yenye leverage
Mbinu ya kwanza ya kuweka bima ni stop-loss. Stop-loss ni bima rahisi, na stop-loss ndiyo mbinu ya kawaida zaidi ya kuweka bima. Stop-loss hupunguza hasara hadi kiwango kilichopangwa mapema, na stop-loss ni rahisi kutekeleza kwenye majukwaa mengi.
Mbinu ya pili ya kuweka bima ni option. Mfanyabiashara anaye miliki nafasi ya kununua hisa (long) anaweza kununua put option kwenye hisa hiyo hiyo, na put option humpa mfanyabiashara haki ya kuuza kwa bei ya strike. Put option hufanya kama sera ya bima, na put option hupunguza hasara kwenye nafasi ya hisa. Gharama ya put option ni premium, na premium ndiyo hasara ya juu zaidi kwenye bima.
Mbinu ya tatu ya kuweka bima ni inverse ETF. Mfanyabiashara anaye miliki nafasi ya kununua (long) kwenye ETF ya sekta anaweza kununua inverse ETF kwenye sekta hiyo hiyo, na inverse ETF hupanda wakati sekta inaposhuka. Inverse ETF ni bima rahisi, na inverse ETF ni muhimu kwa kuweka bima kwa muda mfupi. Inverse ETF si chaguo la kushikilia kwa muda mrefu, kwa sababu inverse ETF hupata daily decay.
Makosa ya kawaida ya kuepuka
Makosa ya kwanza ni kutumia leverage kupita kiasi. Mfanyabiashara anayetumia leverage ya 20:1 kwenye hisa yenye mabadiliko makubwa anaweza kupoteza amana yote kwenye biashara moja. Leverage inapaswa kulingana na mabadiliko (volatility) ya mali msingi, na leverage inapaswa kulingana na kiwango cha uvumilivu wa hatari cha mfanyabiashara.
Makosa ya pili ni kusogeza stop-loss. Mfanyabiashara anayesogeza stop-loss kinyume na biashara anampa nafasi zaidi ya kupoteza, na mfanyabiashara anaongeza hatari. Stop-loss inapaswa kuwekwa kwenye kiwango ambacho mfanyabiashara yuko sawa nacho, na stop-loss isisogezwe isipokuwa mfanyabiashara ana sababu mpya.
Makosa ya tatu ni kupuuza malipo ya ufadhili (financing charge). Msimamo wa leveraged hulipa financing charge usiku kucha, na financing charge huongeza gharama ya biashara. Mfanyabiashara anayeshikilia msimamo wa leveraged kwa wiki au miezi hulipa financing charge kubwa, na financing charge inaweza kufuta faida.
Makosa ya nne ni kufanya biashara nyingi kupita kiasi (over-trade). Mfanyabiashara anayefanya biashara nyingi za leveraged kwa siku anaathiriwa zaidi na gharama za miamala. Mfanyabiashara anapaswa kuchagua biashara kwa uangalifu.
Kujenga mpango wa usimamizi wa hatari
Hatua ya kwanza ni kufafanua hatari kwa kila biashara. Mfanyabiashara anapaswa kuchagua asilimia maalum ya akaunti, kwa kawaida asilimia 1 hadi 2, na mfanyabiashara anapaswa kushikilia asilimia hiyo kwenye kila biashara. Asilimia hiyo ndiyo hasara ya juu kabisa ambayo mfanyabiashara yuko tayari kuchukua kwenye biashara moja.
Hatua ya pili ni kufafanua kiwango cha juu cha kupungua kwa thamani (maximum drawdown). Mfanyabiashara anapaswa kuchagua maximum drawdown, kwa kawaida asilimia 10 hadi 20 ya akaunti, na mfanyabiashara anapaswa kusitisha biashara wakati drawdown inapofikiwa. Kikomo cha drawdown hulinda mfanyabiashara dhidi ya mfululizo wa hasara unaoiharibu akaunti.
Hatua ya tatu ni kufafanua idadi ya juu kabisa ya nafasi zilizo wazi (open positions). Mfanyabiashara anapaswa kuchagua idadi ya juu ya nafasi, kwa kawaida 5 hadi 10, na mfanyabiashara asizidi kikomo hicho. Kikomo cha nafasi huzuia mfanyabiashara kutumia leverage kupita kiasi kwenye akaunti.
Hatua ya nne ni kukagua mpango mara kwa mara. Mfanyabiashara anapaswa kukagua biashara, drawdown, na kiwango cha ushindi (win rate) kwa msingi wa kila wiki, na mfanyabiashara anapaswa kurekebisha mpango ikiwa inahitajika. Ukaguzi ni sehemu muhimu ya mchakato wa usimamizi wa hatari, na ukaguzi huo humsaidia mfanyabiashara kubaki na nidhamu.
Maswali ya kawaida kuhusu usimamizi wa hatari
Mbinu bora ya usimamizi wa hatari ni ipi? Kuweka ukubwa wa nafasi (position sizing) pamoja na stop-loss ndiyo mbinu yenye ufanisi zaidi. Mbinu hizo mbili ni rahisi kutekeleza, na mbinu hizo hushughulikia hali nyingi za biashara.
Je, naweza kudhibiti hatari bila stop-loss? Ndiyo, kupitia options au kwa kufanya hedging kwa kutumia inverse ETF, lakini mbadala hizo ni ngumu zaidi na ghali zaidi kuliko stop-loss ya kawaida. Mfanyabiashara ambaye hataki kutumia stop-loss anapaswa kuzingatia mbadala hizo kwa makini.
Napaswa kukagua mpango wa usimamizi wa hatari mara ngapi? Mfanyabiashara anapaswa kukagua mpango huo kila wiki, na kukagua mpango huo mara nyingi zaidi wakati wa vipindi vya tete (high volatility). Ukaguzi unapaswa kujumuisha biashara, drawdown, kiwango cha ushindi (win rate), na gharama za ufadhili (financing charges).
Rasilimali zinazohusiana
Pa kuanzia
Ukiwa unadhibiti hatari za bidhaa zenye leverage, hatua ya kwanza yenye manufaa zaidi ni kufafanua hatari kwa kila biashara, kiwango cha juu cha kupungua (maximum drawdown), na idadi ya juu zaidi ya nafasi (positions) zilizo wazi. Ulinganisho wetu wa broker comparison unaorodhesha broker wanaotoa biashara ya leveraged na zana za usimamizi wa hatari, ambazo kwa pamoja hukueleza broker anakupa nini kabla hujaweka biashara yako ya kwanza ya leveraged.