Hii si ushauri wa uwekezaji. Taarifa iliyotolewa ni kwa madhumuni ya elimu na ufahamu tu na haimaanishi mapendekezo ya kununua au kuuza bidhaa yoyote ya kifedha.
Ada za biashara ya hisa ni jambo la kawaida kwa kila mfanyabiashara, na ada hizo zinaweza kuwa na athari kubwa kwenye mapato ya mfanyabiashara kwa muda. Mfanyabiashara anayeelewa makundi ya ada, viwango vya kawaida, na jinsi ya kulinganisha Broker anaweza kuepuka Broker wenye gharama za juu.
Makundi makuu ya ada
Kundi la kwanza ni tume. Tume ni ada ya kiwango cha kudumu kwa kila biashara, na tume ndiyo ada inayoonekana zaidi. Tume huanzia €0 kwa broker wa punguzo hadi €50 kwa kila biashara kwa broker wa huduma kamili. Tume hutozwa biashara inapotekelezwa, na tume huonyeshwa kwenye uthibitisho wa biashara.
Kundi la pili ni spread. Spread ni tofauti kati ya bei ya kununua (bid) na bei ya kuuza (ask), na spread ndiyo malipo ya broker kwa kutekeleza biashara. Spread huwa haionekani kama ada tofauti, na haionyeshwi kama ada ya pekee. Spread huwa pana zaidi kwenye hisa zisizo na uhai (illiquid), na huwa nyembamba zaidi kwenye hisa zenye uhai (liquid).
Kundi la tatu ni ada ya jukwaa (platform fee). Ada ya jukwaa ni ada ya kudumu ya kila mwezi au kila mwaka kwa jukwaa la biashara, na ada ya jukwaa hutozwa bila kujali shughuli za biashara. Ada ya jukwaa huanzia €0 kwa broker wa punguzo hadi €50-€100 kwa mwezi kwa broker wa kiwango cha juu (premium).
Kundi la nne ni ada ya kutofanya biashara (inactivity fee). Ada ya kutofanya biashara ni malipo kwa kutofanya biashara kwa kipindi fulani, na ada hii imeundwa kuhimiza mfanyabiashara kufanya biashara zaidi. Ada ya kutofanya biashara huanzia €0 hadi €50 kwa kila robo mwaka.
Kundi la tano ni ada ya kutoa pesa (withdrawal fee). Ada ya kutoa pesa ni malipo kwa kutoa fedha kutoka kwenye akaunti, na ada ya kutoa pesa huanzia €0 hadi €25 kwa kila kutoa.
Kundi la sita ni ada ya kubadilisha sarafu (currency conversion fee). Ada ya kubadilisha sarafu ni malipo kwa kubadilisha sarafu ya amana hadi sarafu ya biashara, na ada hiyo huanzia asilimia 0.1 hadi asilimia 1 ya kiasi kilichobadilishwa.
Athari za ada kwenye mapato
Athari za ada hutegemea mzunguko wa biashara na ukubwa wa biashara. Mfanyabiashara anayefanya biashara mara 10 kwa mwezi na analipa €10 kwa kila biashara kama tume (commission) ana gharama ya tume ya kila mwaka ya €1,200, na tume hiyo ni asilimia 1.2 ya akaunti ya €100,000. Asilimia 1.2 hiyo ni kikwazo kikubwa kwenye mapato, na asilimia 1.2 inaweza kupunguza faida kadri muda unavyopita.
Mfanyabiashara anayefanya biashara mara 100 kwa mwezi na analipa €5 kwa kila biashara kama tume ana gharama ya tume ya kila mwaka ya €6,000, na tume hiyo ni asilimia 6 ya akaunti ya €100,000. Asilimia 6 hiyo ni kikwazo kikubwa kwenye mapato, na asilimia 6 inaweza kuangamiza faida kwenye akaunti ndogo.
Mfanyabiashara anayefanya biashara mara moja kwa mwaka na analipa €50 kwa kila biashara kama tume ana gharama ya tume ya kila mwaka ya €50, na tume hiyo ni asilimia 0.05 ya akaunti ya €100,000. Asilimia 0.05 hiyo ni kikwazo kidogo kwenye mapato, na asilimia 0.05 ni gharama inayoweza kudhibitiwa.
Masafa ya kawaida kulingana na aina ya broker
Broker wa punguzo hutoza €0-€10 kwa kila biashara kwa tume (commission), bila ada ya jukwaa (platform fee), bila ada ya kutofanya kazi (inactivity fee), na bila ada ya kutoa pesa (withdrawal fee). Gharama ya jumla ni €5-€15 kwa kila biashara, na gharama hiyo ni asilimia ndogo ya ukubwa wa kawaida wa nafasi (typical position size).
Broker wa huduma kamili hutoza €20-€50 kwa kila biashara kwa tume (commission), pamoja na ada ya jukwaa ya €20-€50 kwa mwezi, ada ya kutofanya kazi ya €0-€50 kwa robo mwaka (quarter), na ada ya kutoa pesa ya €0-€25. Gharama ya jumla ni €50-€100 kwa kila biashara, na gharama hiyo ni asilimia kubwa ya ukubwa wa kawaida wa nafasi.
Robo-advisor hutoza asilimia 0.25 hadi 0.75 ya mali zinazodhibitiwa (assets under management) kwa mwaka, na ada hiyo huongezwa juu ya uwiano wa gharama (expense ratios) wa ETF zinazotegemea. Gharama ya jumla ni asilimia 0.5 hadi 1.5 kwa mwaka, na gharama hiyo ni asilimia ndogo ya kwingineko (portfolio).
Jinsi ya kulinganisha broker kwa gharama ya jumla
Hatua ya kwanza ni kutambua muundo wa kawaida wa mfanyabiashara. Mfanyabiashara anapaswa kuorodhesha idadi ya biashara kwa mwezi, ukubwa wa kawaida wa nafasi, muda wa kawaida wa kushikilia, na sarafu. Muundo huo ndio msingi wa kulinganisha.
Hatua ya pili ni kukokotoa gharama ya jumla kwa kila broker. Mfanyabiashara anapaswa kuongeza tume (commission), spread, ada ya jukwaa (platform fee), ada ya kutofanya kazi (inactivity fee), ada ya kutoa pesa (withdrawal fee), na ada ya kubadilisha sarafu (currency conversion fee). Gharama ya jumla ihesabiwe kwa mwaka mmoja, kisha gharama hiyo ya jumla ilinganishwe kati ya broker tatu hadi tano.
Hatua ya tatu ni kuangalia ada zilizofichwa. Baadhi ya broker hutoza ada kwa data, na baadhi ya broker hutoza ada kwa API. Mfanyabiashara anapaswa kusoma kwa makini ratiba ya ada, na mfanyabiashara aulize broker kuhusu ada yoyote ambayo haipo kwenye ratiba.
Hatua ya nne ni kuzingatia thamani. Broker mwenye gharama ya juu anaweza kutoa huduma ambayo mfanyabiashara anathamini, kama vile utafiti, ushauri, au jukwaa la premium. Thamani inaweza kuhalalisha gharama ya juu, na thamani hiyo inaweza kufanya broker huyo kuwa chaguo bora kuliko mbadala wa bei nafuu.
Maswali ya kawaida kuhusu ada za biashara ya hisa
Je, mawakala wasio na tume kweli ni bure? Hapana. Mwakala hupata mapato kutokana na tofauti ya bei (spread), malipo ya uelekezaji wa oda (payment for order flow), au ada ya kubadilisha sarafu. Mteja hulipa wakala kwa njia isiyo ya moja kwa moja, na mteja anapaswa kuangalia gharama zote kwa ujumla.
Ada ya kutofanya kazi (inactivity) huwa ni ya kawaida kiasi gani? Ada ya kutofanya kazi huwa ni €10-€50 kwa kila robo mwaka, na ada hiyo hutozwa ikiwa mteja hatafanya biashara katika robo hiyo. Mteja anaweza kuepuka ada kwa kufanya biashara ndogo mara moja kwa kila robo mwaka.
Naweza kujadiliana ada? Ndiyo, kwa baadhi ya mawakala. Mteja mwenye akaunti kubwa au mwenye kiasi kikubwa cha biashara anaweza kujadiliana tume na ada ya jukwaa. Mteja anapaswa kumuuliza wakala kuhusu punguzo.
Rasilimali zinazohusiana
Mahali pa kuanzia
Ukitathmini ada za biashara ya hisa, hatua ya kwanza yenye manufaa zaidi ni kutambua muundo wa kawaida wa mwekezaji wa biashara, na kukokotoa gharama ya jumla kwa mwaka mmoja kwa kutumia mawakala watatu hadi watano. Orodha yetu ya linganisho la broker inaonyesha mawakala na ratiba za ada, ambazo kwa pamoja hukueleza broker anachotoza kabla hujafungua akaunti.