Hii si ushauri wa uwekezaji. Taarifa iliyotolewa ni kwa madhumuni ya elimu na ufahamu tu na haimaanishi mapendekezo ya kununua au kuuza bidhaa yoyote ya kifedha.
Ufilisi wa kampuni ya udalali ni jambo la nadra, lakini ufilisi huo unaweza kuwa na athari kubwa kwa fedha za mfanyabiashara na kwa nafasi zake. Mfanyabiashara anapaswa kuelewa kinga zilizopo, hatua za kuchukua baada ya ufilisi, na matarajio halisi ya urejeshaji. Mfanyabiashara anayejitayarisha kwa hali mbaya zaidi anaweza kujibu haraka, na mfanyabiashara anayejibu haraka anaweza kupunguza uharibifu.
Nini kinatokea kwa fedha wakati wa kufilisika
Jambo la kwanza kujua ni kwamba fedha za mfanyabiashara hutenganishwa na fedha za uendeshaji za kampuni ya udalali. Utenganishaji huo unahitajika na mdhibiti, na utenganishaji huo unamaanisha kwamba fedha za mfanyabiashara si sehemu ya mali (estate) ya kampuni hiyo. Fedha hizo hushikiliwa kwenye akaunti tofauti katika benki ya mweka-hisa (custodian bank), na fedha hizo hurudishwa kwa mfanyabiashara baada ya mchakato wa kufilisika.
Jambo la pili kujua ni kwamba nafasi (positions) za mfanyabiashara zinaweza kuhamishwa kwenda kwa kampuni nyingine ya udalali. Mdhibiti kwa kawaida hupanga uhamisho huo, na uhamisho hutokea ndani ya siku chache hadi wiki chache. Nafasi za mfanyabiashara huhifadhiwa, na nafasi za mfanyabiashara haziuziwi (hazigeuzwi kuwa fedha) kwa bei ya kufilisika.
Jambo la tatu kujua ni kwamba mpango wa fidia kwa wawekezaji unaweza kufidia hasara. Mpango huo hufunika hasara hadi kiasi fulani iwapo kampuni ya udalali itashindwa kurudisha fedha zilizotenganishwa. Ufunikaji hutofautiana kulingana na mamlaka (jurisdiction), na ufunikaji huo huanzia €20,000 hadi €500,000 kwa kila mteja.
Hatua za kuchukua
Hatua ya kwanza ni kubaki tulivu na kukusanya taarifa. Mteja anapaswa asipate hofu, na asifanye biashara mpya. Mteja anapaswa kusoma mawasiliano ya kampuni ya Broker, mawasiliano ya mdhibiti, na taarifa za habari. Mteja anapaswa kutafuta matangazo rasmi, na asitegemee uvumi.
Hatua ya pili ni kuthibitisha nafasi (position) na fedha. Mteja anapaswa kuangalia salio la akaunti, nafasi zilizo wazi, na historia ya biashara. Mteja anapaswa kupakua taarifa za akaunti, na mteja anapaswa kuhifadhi kumbukumbu mahali salama. Kumbukumbu zitahitajika kwa mchakato wa kufilisika na kwa kuripoti kodi.
Hatua ya tatu ni kufuata maelekezo ya mdhibiti. Mdhibiti atatoa maelekezo kuhusu jinsi ya kudai fedha, jinsi ya kuhamisha nafasi, na jinsi ya kuwasilisha malalamiko. Mteja anapaswa kufuata maelekezo kwa makini, na kuwasilisha nyaraka zinazohitajika kwa wakati.
Hatua ya nne ni kufungua akaunti mpya kwenye Broker mwingine. Mteja atahitaji akaunti mpya ili kuendelea kufanya biashara, na anapaswa kuchagua Broker inayodhibitiwa yenye sifa nzuri. Mteja asipaswe kukimbilia uamuzi, na atumie uzoefu kuchagua Broker yenye ulinzi bora.
Hatua ya tano ni kuzingatia athari za kodi. Kufilisika kunaweza kuwa na athari za kodi, na mteja anapaswa kushauriana na mshauri wa kodi. Mshauri wa kodi anaweza kusaidia mteja kuripoti kufilisika kwenye tamko la kodi, na mshauri wa kodi anaweza kusaidia mteja kudai hasara zozote.
Matarajio halisi ya urejeshaji
Tarajio la kwanza ni muda. Mchakato wa kufilisika unaweza kuchukua miezi hadi miaka, na mfanyabiashara huenda asipokee fedha hadi mchakato utakapokamilika. Mfanyabiashara anapaswa kupanga kwa kuchelewa, na mfanyabiashara awe na ukwasi wa kutosha kugharamia gharama za biashara wakati wa kuchelewa.
Tarajio la pili ni kiasi. Mfanyabiashara huenda akarejeshewa fedha zilizotengwa, na huenda akarejeshewa nafasi. Mfanyabiashara huenda asirejeshe faida ambazo zingekuwa zimepatikana wakati wa kufilisika, na huenda asirejeshe gharama ya usumbufu.
Tarajio la tatu ni fidia kwa mwekezaji. Fidia inagharamia sehemu ya hasara, na fidia huenda isifike kiasi kamili. Mfanyabiashara anapaswa kuangalia chanjo katika mamlaka ya mfanyabiashara, na mfanyabiashara awasilishe dai mara tu mchakato unapofunguliwa.
Jinsi ya kujilinda
Ulinzi wa kwanza ni kuchagua broker aliye na udhibiti. Broker anapaswa kudhibitiwa katika mamlaka ya kiwango cha kwanza, na broker inapaswa kutenganisha fedha za mteja. Mfanyabiashara anapaswa kuthibitisha leseni, na mfanyabiashara anapaswa kusoma taarifa ya hatari ya broker.
Ulinzi wa pili ni kuweka salio dogo. Mfanyabiashara asihifadhi mtaji wote wa biashara kwenye broker moja, na mfanyabiashara ahifadhi sehemu ya mtaji kwenye broker ya pili au kwenye benki. Ugawaji wa hatari hupunguza athari za kushindwa kwa broker moja.
Ulinzi wa tatu ni kutumia uthibitishaji wa hatua mbili (two-factor authentication). Uthibitishaji wa hatua mbili huongeza safu ya usalama kwenye akaunti, na uthibitishaji wa hatua mbili hupunguza hatari ya ufikiaji usioidhinishwa wakati wa mchakato wa kufilisika.
Ulinzi wa nne ni kuweka kumbukumbu. Mfanyabiashara anapaswa kuhifadhi taarifa za akaunti, uthibitisho wa biashara, na hati za kodi. Kumbukumbu zitahitajika kwa mchakato wa kufilisika, na kumbukumbu zitahitajika kwa kuripoti kodi.
Maswali ya kawaida kuhusu kufilisika kwa kampuni ya udalali
Je, fedha zangu ziko salama ikiwa broker atafilisika? Fedha zilizotengwa (segregated funds) ziko salama, na fedha hizo hurudishwa kwa mfanyabiashara baada ya mchakato wa kufilisika. Mpango wa fidia kwa wawekezaji unaweza kufidia sehemu ya hasara, na kiwango cha fidia hutofautiana kulingana na mamlaka husika.
Je, naweza kufanya biashara wakati wa mchakato wa kufilisika? Hapana. Biashara husimamishwa wakati wa mchakato wa kufilisika, na mfanyabiashara hawezi kuweka biashara mpya. Nafasi za mfanyabiashara zinaweza kuhamishiwa kwa broker mwingine, na nafasi za mfanyabiashara hazitauzwi kwa bei ya kufilisika.
Vipi ikiwa broker hakuwa na udhibiti? Broker asiye na udhibiti hana utenganisho wa fedha, na hana mpango wa fidia kwa wawekezaji. Mfanyabiashara anaweza kupoteza amana yote, na mfanyabiashara ana njia ndogo ya kurejea. Mfanyabiashara anapaswa daima kuchagua broker mwenye udhibiti.
Rasilimali zinazohusiana
Pa kuanzia
Ikiwa una wasiwasi kuhusu kufilisika kwa kampuni ya udalali, hatua ya kwanza yenye manufaa zaidi ni kuthibitisha leseni, utenganishaji wa fedha, na mpango wa fidia kwa wawekezaji kwa kampuni za udalali unazozingatia. Orodha yetu ya linganisho la broker huorodhesha kampuni za udalali kwa mamlaka (jurisdiction) na kwa udhibiti (regulation), ambazo kwa pamoja hukueleza broker inatoa nini kabla hujafungua akaunti.