Hii si ushauri wa uwekezaji. Taarifa iliyotolewa ni kwa madhumuni ya elimu na ufahamu tu na haimaanishi mapendekezo ya kununua au kuuza bidhaa yoyote ya kifedha.
Tume ya Usalama na Ubadilishanaji ya Marekani (SEC) ndiyo mdhibiti mkuu wa masoko ya dhamana ya Marekani, na jukumu la SEC katika kudhibiti majukwaa ya biashara ya hisa mtandaoni ni sawa na jukumu lake katika kudhibiti mawakala wa jadi. Jukwaa hilo ni broker-dealer chini ya Sheria ya Soko la Dhamana (Securities Exchange Act) ya 1934, Sheria ya Dhamana (Securities Act) ya 1933, na kanuni za SEC pamoja na mashirika ya kujidhibiti (self-regulatory organizations, SROs) ambayo SEC inayaangalia. Jukwaa linatakiwa kujiandikisha, kudumisha mtaji, kutenganisha fedha za wateja, na kutoa utekelezaji bora (best execution) kwa maagizo ya wateja.
Sharti la usajili
Sharti la kwanza ni usajili. Jukwaa la biashara ya mtandaoni linalofanya kazi nchini Marekani linatakiwa kujiandikisha na SEC kama Broker-dealer, na jukwaa hilo pia linatakiwa kuwa mwanachama wa FINRA (Financial Industry Regulatory Authority) na SRO kama vile NYSE au Nasdaq. Usajili ni mchakato wa hadhara, na historia ya udhibiti ya jukwaa inapatikana kwenye mfumo wa EDGAR wa SEC na kwenye BrokerCheck ya FINRA.
Mchakato wa usajili ni fursa ya kwanza ya jukwaa kuonyesha kwamba linakidhi viwango vya SEC. Jukwaa linatakiwa kuonyesha kwamba lina miundombinu ya kiutendaji, kifedha, na ya utii (compliance) ili kuunga mkono shughuli za biashara, na jukwaa linatakiwa kupita mitihani ya SEC na FINRA. Jukwaa lisilosajiliwa linaendesha kinyume cha sheria, na mfanyabiashara anayetumia jukwaa lisilosajiliwa anawekwa kwenye hatari ya udanganyifu na matumizi mabaya.
Usajili pia ni wajibu unaoendelea. Jukwaa linatakiwa kuwasilisha ripoti za mara kwa mara kwa SEC, kudumisha mtaji, kuruhusu kufanyiwa uchunguzi, na kutii sheria za SEC. Jukwaa linaloshindwa kutii linakabiliwa na hatua za utekelezaji (enforcement action), na hatua hiyo inaweza kujumuisha faini, vikwazo, na kupoteza usajili.
Sheria za ufichuzi
Sharti la pili ni ufichuzi. Jukwaa linatakiwa kufichua ada zake, mbinu zake za kuelekeza maagizo, malipo yake kwa mipangilio ya mtiririko wa maagizo, na migongano yake ya maslahi. Ufichuzi huo unafanywa kwenye ratiba ya ada ya jukwaa, sera yake ya utekelezaji wa maagizo, makubaliano yake na mteja, na Fomu yake ya CRS (Client Relationship Summary).
Sheria za ufichuzi zimeundwa kuwapa wafanyabiashara taarifa zinazohitajika ili kufanya uamuzi ulio na ufahamu. Ratiba ya ada huwaambia wafanyabiashara gharama ya jumla (all-in) ni kiasi gani. Sera ya utekelezaji wa maagizo huwaambia wafanyabiashara jukwaa linaelekeza wapi maagizo na jukwaa linapata malipo kwa njia gani. Fomu ya CRS huwaambia wafanyabiashara huduma za jukwaa, ada, na migongano ya maslahi kwa Kiingereza cha wazi.
Jukwaa ambalo halifichui taarifa linakiuka sheria, na mfanyabiashara anayetumia jukwaa bila kusoma ufichuzi huo anaweza kukumbana na ada na migongano ya maslahi ambayo hakuyatarajia. Ufichuzi ni sharti la udhibiti, na mfanyabiashara anapaswa kusoma ufichuzi huo kabla ya kuweka fedha kwenye akaunti.
Sheria za kuelekeza oda
Hitaji la tatu ni uelekezaji wa oda. Jukwaa linahitajika kutafuta utekelezaji bora (best execution) kwa kila oda ya mteja, na jukwaa linahitajika kufichua mbinu zake za uelekezaji wa oda. Jukwaa linaweza kuelekeza kwenye masoko ya lit, kwenye dark pools, kwa internalisers, au kwa mchanganyiko wa maeneo hayo, na jukwaa lazima liweze kuonyesha kwamba uelekezaji huo unaleta utekelezaji bora kwa mteja.
Hitaji la utekelezaji bora (best execution) linafuatiliwa na SEC na FINRA, na hitaji hilo linatumika kwa oda zote za wateja, bila kujali ukubwa au aina yake. Jukwaa linaloelekeza kwa utaratibu oda kwenye eneo linalotoa utekelezaji mbaya zaidi kwa mteja linakiuka sheria, na jukwaa linaweza kuchukuliwa hatua za utekelezaji (enforcement action).
Sheria za uelekezaji wa oda zimeonekana zaidi katika miaka ya hivi karibuni, hasa kutokana na uchunguzi wa SEC kuhusu malipo kwa mtiririko wa oda (payment for order flow - PFOF). PFOF ni utaratibu wa mtoa soko (market maker) kulipa jukwaa kwa haki ya kutekeleza oda za wateja wa jukwaa hilo. Jukwaa linahitajika kufichua mpangilio wa PFOF, na jukwaa linahitajika kuonyesha kwamba mpangilio huo hauathiri utekelezaji bora. Mfanyabiashara anayejali kuhusu PFOF anaweza kusoma ufichuzi wa jukwaa na kuamua kama mpangilio huo unakubalika.
Sheria za ulinzi wa mteja
Hitaji la nne ni ulinzi wa mteja. Jukwaa linahitajika kutenganisha fedha na dhamana za wateja, kudumisha mtaji, kudumisha bima, na kutii sheria za ulinzi wa wateja za SEC. Utenganishaji ndio msingi wa ulinzi wa mfanyabiashara endapo jukwaa litashindwa, na bima ni kinga ya ziada endapo kutatokea hasara ambayo haijashughulikiwa na utenganishaji.
Sheria za ulinzi wa mteja zinatekelezwa na SEC na FINRA, na sheria hizo zimeundwa kutoa njia ya kurejesha yenye maana kwa mfanyabiashara endapo jukwaa litashindwa. Mfanyabiashara anayeshikilia akaunti kubwa kwenye jukwaa moja yuko wazi kwa hatari ya jukwaa hilo, na mfanyabiashara anapaswa kuthibitisha hali ya udhibiti ya jukwaa na historia ya utii wa jukwaa kabla ya kufadhili akaunti.
Rekodi ya utekelezaji
SEC huchapisha rekodi yake ya utekelezaji kwenye tovuti yake, na rekodi hiyo ni chanzo muhimu cha taarifa kwa mfanyabiashara. Mfanyabiashara anaweza kutafuta jina la jukwaa na kuona hatua za utekelezaji, faini, na amri za utii. Mfanyabiashara pia anaweza kuona jukwaa lilivyojibu hatua hizo, na majibu hayo ni kiashiria muhimu cha kujitolea kwa jukwaa kwenye utii.
Jukwaa lenye rekodi safi ya utekelezaji si lazima liwe jukwaa salama, lakini jukwaa lenye historia ya hatua za utekelezaji ni ishara nyekundu. Mfanyabiashara anapaswa kusoma rekodi ya utekelezaji kwa makini, na mfanyabiashara anapaswa kuzingatia muundo wa hatua hizo. Hatua moja ya utekelezaji kwa suala dogo ni tofauti na muundo wa hatua za utekelezaji kwa masuala makubwa.
Jinsi ya kutathmini jukwaa la biashara la mtandaoni la Marekani
Jibu la kweli ni kuangalia usajili, taarifa za ufunuo, uelekezaji wa maagizo, ulinzi wa wateja, na rekodi ya utekelezaji. Mfanyabiashara anayefanya tathmini hii kabla ya kufadhili akaunti anatumia jukwaa kwa usalama. Mfanyabiashara anayefadhili akaunti bila kufanya tathmini hiyo anawekwa kwenye hatari ya jukwaa, na hatari hiyo ni wajibu wa mfanyabiashara.
Mfanyabiashara anapaswa pia kuangalia taarifa za kifedha za jukwaa. Jukwaa linahitajika kuwasilisha taarifa za kifedha kwa SEC, na taarifa hizo ni za umma. Mfanyabiashara anaweza kuona mapato ya jukwaa, gharama zake, mtaji wake, na kiwango chake cha leverage. Mfanyabiashara anayemwona jukwaa lenye mtaji unaoshuka, leverage inayoongezeka, au vitu vya gharama visivyo vya kawaida anawekwa kwenye hatari halisi ya kushindwa, na mfanyabiashara anapaswa kufikiria kutumia jukwaa tofauti.
Rasilimali zinazohusiana
Pa kuanzia
Ukiwa unachagua jukwaa la biashara la mtandaoni la Marekani, zoezi lenye manufaa zaidi ni kuangalia rekodi za SEC na FINRA, na kusoma taarifa ya ufichuzi ya jukwaa hilo. Orodha yetu ya linganisho la Broker inaonyesha mdhibiti wa jukwaa na ratiba ya ada, ambazo kwa pamoja hukupa picha ya hali ya udhibiti kabla hujaweka fedha kwenye akaunti.