Hii si ushauri wa uwekezaji. Taarifa iliyotolewa ni kwa madhumuni ya elimu na ufahamu tu na haimaanishi mapendekezo ya kununua au kuuza bidhaa yoyote ya kifedha.
Bidhaa zenye leverage hubeba hatari kadhaa tofauti, na hatari hizo ni za kawaida zaidi kuliko faida zinazolingana. Orodha iliyo hapa chini ndiyo mpangilio wa mara kwa mara kwa wafanyabiashara wa rejareja, na mpangilio huo pia ni takriban ule wa jinsi hatari zinavyomshika mteja/mtumiaji (trader) kwa mpangilio huo. Mteja/trader mpya ana uwezekano mkubwa zaidi kuangukia kwenye daily reset drag. Trader mwenye uzoefu zaidi ana uwezekano mkubwa zaidi kuangukia kwenye gap risk au behavioural trap.
Buruta ya kila siku ya kuburuta
Buruta ya kila siku ya kuburuta ndiyo hatari ya kawaida zaidi, na yenye udanganyifu zaidi. Bidhaa yenye leverage inayolenga mara ya kila siku ya msingi (underlying) husawazisha upya mwishoni mwa siku. Katika soko tambarare au lenye msukosuko (choppy), buruta ya kila siku hujumuika kwa njia inayozalisha faida iliyo chini ya faida ya jumla ya msingi. Athari yake ni ndogo kwa kila siku na kubwa kwa wiki.
Buruta hiyo huonekana zaidi katika soko la upande (sideways) lenye tete halisi (realised volatility) ya juu. Matokeo yake ni kupungua taratibu (slow decay) ambayo mfanyabiashara haioni kwenye faida na hasara ya kila siku (daily P&L) lakini hujikusanya kwenye faida na hasara ya kila mwezi (monthly P&L). Mfanyabiashara anayeshikilia ETF ya S&P 500 yenye leverage ya 2× kwa mwaka katika soko lenye msukosuko anaweza kupata faida iliyo chini sana ya mara 2 ya faida ya msingi; wakati mwingine huwa hasi.
Hatari ya pengo (gap risk)
Hatari ya pengo ni hatari ya pili kwa kawaida. Bidhaa husawazishwa upya mwishoni mwa siku, lakini mfanyabiashara anaweza kushikilia kupitia pengo wakati wa ufunguzi unaofuata. Pengo la kushuka la 3% kwenye msingi (underlying) husababisha hasara ya 6% kwenye bidhaa yenye leverage ya mara 2 kabla mfanyabiashara hajapata nafasi ya kujibu.
Hatari ya pengo huwa kali zaidi wakati wa wikendi, sikukuu, au tukio linalojulikana. Mfanyabiashara yuko wazi kwa pengo kwa kipindi chote kilichofungwa, na bidhaa yenye leverage huongeza pengo hilo. Suluhisho ni kutoka nje ya nafasi kabla ya tukio linalojulikana, au kuweka ukubwa wa nafasi (position size) kuendana na hatari ya pengo badala ya hatari ya kila siku.
Gharama ya ufadhili
Gharama ya ufadhili ndiyo hatari ya tatu kwa kawaida. Bidhaa yenye leverage inayoshikiliwa usiku kucha hulipa kiwango cha ufadhili kwa sehemu iliyokopwa. Kiwango hicho huchapishwa kwenye ukurasa wa bidhaa wa Broker, na huongezeka kila siku. Kwa nafasi ya leverage ya 2×, gharama ya ufadhili ni takriban nusu ya kiwango cha margin cha Broker. Kwa kipindi cha mwaka mmoja, gharama hiyo huwa na maana.
Gharama ya ufadhili ndiyo sababu ya kawaida zaidi kwa bidhaa zenye leverage kushindwa kufanya vizuri kuliko msingi (underlying) kwa muda mrefu. Gharama hiyo haionekani kwenye P&L ya kila siku, lakini hujitokeza kwenye faida ya mwisho wa mwaka. Suluhisho ni kushikilia bidhaa kwa muda mfupi, ambapo gharama ya ufadhili huwa ndogo.
Hatari ya simu ya margin
Hatari ya simu ya margin ni hatari ya nne kwa kawaida. Bidhaa yenye leverage inayoshikiliwa kwa margin, badala ya kama nafasi iliyofadhiliwa kikamilifu, iko chini ya hatari ya simu ya margin ikiwa nafasi inakwenda kinyume cha mteja. Simu ya margin huanzishwa kwenye kiwango cha maintenance margin, na mteja anaombwa kuweka pesa zaidi, kufunga sehemu ya nafasi, au vyote viwili. Ikiwa mteja hatajibu, Broker hufunga nafasi kwa bei mbaya zaidi inayopatikana, huweka hasara, na kutoza ada.
Hatari ya simu ya margin huwa kali zaidi kwenye soko la kasi, ambapo nafasi inaweza kupita kiwango cha simu ya margin kabla mteja hajapata nafasi ya kujibu. Kufungwa kwa lazima huweka hasara, na urejeshaji hauwezekani kutoka kwenye nafasi iliyofungwa. Mteja hubaki na akaunti ndogo na mtazamo mbaya zaidi wa soko.
Suluhisho ni kupima ukubwa wa nafasi hadi maintenance margin, si initial margin. Mteja anayepima ukubwa wa nafasi kwa initial margin pekee hana kinga dhidi ya gap, na gap huanzisha simu ya margin. Mteja anayepima ukubwa wa nafasi kwa gap ya 20% kwenye nafasi ana kinga kwa mapengo mengi, na simu ya margin huwa na uwezekano mdogo zaidi wa kutokea.
Mtego wa tabia
Mtego wa tabia ndio hatari ya tano kwa ukubwa, na ndiyo iliyo ngumu zaidi kudhibiti. Mfanyabiashara ambaye ana faida kwenye nafasi yenye leverage huwa na ugumu wa kuchukua faida, kwa sababu faida hiyo inaonekana ndogo sana ikilinganishwa na leverage. Mfanyabiashara ambaye yuko chini kwenye nafasi yenye leverage huwa na ugumu wa kuchukua hasara, kwa sababu hasara hiyo inaonekana kubwa sana kwa ajili ya biashara hiyo. Matokeo yake ni nafasi inayoshikiliwa kwa muda mrefu kupita kiasi pande zote mbili, mara nyingi huku mfanyabiashara akiongeza kwenye nafasi wakati mbaya zaidi.
Mtego wa tabia ndio sababu ya kawaida zaidi inayofanya hasara ndogo zigeuke kuwa hasara kubwa. Mfanyabiashara anayefunga nafasi yenye leverage kwenye stop, kuchukua hasara, na kuendelea na biashara inayofuata anatumia leverage kwa usahihi. Mfanyabiashara anayohamisha stop, anaongeza kwenye nafasi, na kutazama hasara ikiongezeka anatumia leverage vibaya, na ndiye aliye kwenye hatari ya kupata hasara kubwa.
Suluhisho ni kuweka lengo na stop kabla ya biashara kufunguliwa, na kuzingatia hizo pindi bei inapofika. Nidhamu ni ile ile kama ilivyo kwa nafasi isiyo na leverage, lakini dau ni kubwa zaidi. Mfanyabiashara anayetumia leverage anapaswa kuwa na nidhamu zaidi, si chini, na nidhamu ndiyo njia pekee ya kufanya leverage ifanye kazi kwa faida ya mfanyabiashara.
Rasilimali zinazohusiana
Pa kuanzia
Ikiwa unachunguza bidhaa yenye leverage kwa kwingineko yako, vipengele muhimu zaidi vya kulinganisha ni uwiano wa leverage, sera ya kuweka upya kila siku, gharama ya ufadhili, na margin ya matengenezo. Ulinganisho wa broker wetu unaorodhesha leverage inayopatikana kwa kila broker na mdhibiti anayesimamia akaunti, jambo ambalo pamoja hikuonyesha jinsi gharama na hatari zinavyoonekana kabla hujaweka ukubwa wa nafasi.