Bu bir yatırım tavsiyesi değildir. Sağlanan bilgiler yalnızca eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır ve herhangi bir finansal ürünü satın alma veya satma yönünde bir öneri teşkil etmez.
Borç/özsermaye (D/E) oranı, bir şirketin faaliyetlerini nasıl finanse ettiğini ölçen bir finansal göstergedir: borçla (ödünç alınan para) mı yoksa özsermaye ile (hissedar yatırımı) mi. Oran, şirketin toplam yükümlülüklerinin hissedar özsermayesine bölünmesiyle hesaplanır. Yüksek bir D/E oranı, şirketin büyümesini finanse etmek için borç kullandığı anlamına gelir; düşük bir D/E oranı ise şirketin özsermayeye dayandığını gösterir.
Bu gösterge, yatırımcılar tarafından şirketin finansal kaldıraç düzeyini ve temerrüt (default) riskini değerlendirmek için kullanılır. D/E oranı yüksek olan şirket, faiz oranlarındaki değişimlere, iş dünyasındaki bir daralmaya ve iflas riskine daha fazla maruz kalır. D/E oranı düşük olan şirket daha temkinli bir şekilde finanse edilir ve borç servis maliyetlerine daha az maruz kalır.
Oranın size söyledikleri
D/E oranı 1 ise şirketin borç ve özkaynak tutarları eşittir. Oran 2 ise şirketin özkaynağından iki kat daha fazla borcu vardır. Oran 0.5 ise şirketin özkaynağına kıyasla borcunun yarısı kadar olduğu anlamına gelir. Oran sektörlere göre değişir ve “iyi” ya da “kötü” oran, sektörün ortalamasına bağlıdır.
İstikrarlı nakit akışlarına ve öngörülebilir gelire sahip bir elektrik/altyapı şirketi (utility), dalgalı nakit akışları ve belirsiz gelirleri olan bir teknoloji şirketinden daha yüksek bir D/E oranını sürdürebilir. D/E oranı, mutlak bir eşiğe değil sektör ortalamasına göre karşılaştırılmalıdır.
D/E oranı ayrıca şirketin finansal kaldıraç düzeyini de gösterir. D/E oranı 2 olan bir şirketin borcu özkaynağının iki katıdır ve şirket, özkaynak kârlılığını artırmak için ödünç alınan parayı kullanmaktadır. Finansal kaldıraç, bir işlem hesabındaki marj kaldıraçla aynı şekilde çalışır: hem yükselişi hem de düşüşü büyütür.
Nasıl hesaplanır
D/E oranı, toplam yükümlülüklerin (borçların) hissedar özkaynaklarına bölünmesiyle hesaplanır. Toplam yükümlülükler, bir yıl içinde vadesi gelen kısa vadeli borcu ve bir yıldan sonra vadesi gelen uzun vadeli borcu içerir. Hissedar özkaynakları ise şirketin toplam varlıkları ile toplam yükümlülükleri arasındaki farktır.
Toplam yükümlülüğü 500 milyon Euro ve hissedar özkaynağı 250 milyon Euro olan bir şirketin D/E oranı 2’dir (500 milyon Euro / 250 milyon Euro). Toplam yükümlülüğü 100 milyon Euro ve hissedar özkaynağı 500 milyon Euro olan bir şirketin D/E oranı 0,2’dir (100 milyon Euro / 500 milyon Euro). İlk şirketin finansal kaldıraç seviyesi yüksektir; ikinci şirketin finansal kaldıraç seviyesi düşüktür.
Sektörel farklılık
Ortalama D/E oranı sektörlere göre önemli ölçüde değişir. Finans sektörü (bankalar, sigorta şirketleri, yatırım şirketleri) en yüksek D/E oranlarına sahiptir; çünkü sektörün iş modeli borçlanma ve borç verme üzerine kuruludur. D/E oranı 10 olan bir banka normaldir; D/E oranı 2 olan bir banka ise düşük kaldıraçlı sayılır.
Teknoloji sektörü en düşük D/E oranlarına sahiptir; çünkü şirketler faaliyetlerden nakit üretir ve büyümeyi finanse etmek için borca ihtiyaç duymaz. D/E oranı 0.1-0.3 olan bir teknoloji şirketi tipiktir; D/E oranı 1’in üzerinde olan bir teknoloji şirketi ise yüksek kaldıraçlı olarak kabul edilir.
Sanayi sektörü ve kamu hizmetleri (utility) sektörü bunun arasında yer alır: sanayide tipik D/E oranları 1-2, kamu hizmetlerinde ise 2-4’tür. Bu farklılık, sektörün sermaye yoğunluğu ve nakit akışlarının istikrarı tarafından belirlenir.
Oranın sınırlılıkları
D/E oranının iki önemli sınırlılığı vardır. Birincisi, oranın piyasa değerlerini değil (piyasanın varlıklara ve özkaynaklara biçtiği değerler), defter değerlerini (bilanço üzerindeki değerler) kullanmasıdır. Değeri iyi belirlenmiş bir markaya ve güçlü bir pazar konumuna sahip bir şirket, gerçek finansal durumu daha güçlü olmasına rağmen düşük defter özkaynaklarına ve yüksek bir D/E oranına sahip olabilir.
İkincisi, oranın iyi borç ile kötü borcu birbirinden ayırt etmemesidir. Yüksek getirili bir projeye yatırım yapmak için (fabrika genişletmesi, yeni bir ürün hattı, bir satın alma) para borçlanan bir şirketin D/E oranı geçici olarak yükselir; ancak bu borç verimlidir. Temettüyü ödemek veya faaliyet zararlarını karşılamak için borçlanan bir şirketin D/E oranı yıkıcı bir nedenle yükselir.
Hisse senedi alım satımında oran nasıl kullanılır
Hisse senedini değerlendiren yatırımcı, D/E oranını; kârlar, gelir büyümesi, kâr marjı ve serbest nakit akım gibi diğer birkaç ölçütün yanında kontrol etmelidir. Sektör ortalamasının belirgin şekilde üzerinde kalan D/E oranı bir uyarı işaretidir ve yatırımcı, yüksek kaldıraç seviyesinin nedenini araştırmalıdır.
Yüksek D/E oranına sahip bir hisse senedinde kaldıraçlı bir pozisyon düşünüyorsa yatırımcı dikkatli olmalıdır; çünkü şirketin finansal kaldıraç etkisi, hissenin oynaklığını artırır. Gelirde küçük bir düşüş ya da faiz oranında küçük bir artış, yüksek D/E’li bir şirketin kârları üzerinde büyük bir etki yaratabilir ve bu kâr etkisi hisse senedi fiyatına yansır.
Ilgili kaynaklar
- En İyi Hisse Senedi Brokerleri
- Broker İncelemeleri
- Aracılık Ücretleri → Marj Oranları Karşılaştırması
Nereden başlamalı
Bir şirketin D/E oranını değerlendirirken, en faydalı ilk adım oranı sektör ortalamasıyla ve şirketin geçmişteki eğilimiyle karşılaştırmaktır. broker karşılaştırmamız, her Broker'da bulunan araştırma araçlarını ve ekranlayıcıları listeler; bu araçlar birlikte, işlemi yapmadan önce finansal verilerin nasıl göründüğünü anlamanıza yardımcı olur.