Bu bir yatırım tavsiyesi değildir. Sağlanan bilgiler yalnızca eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır ve herhangi bir finansal ürünü satın alma veya satma yönünde bir öneri teşkil etmez.
Kaldıraç, bazen çarpan etkisi olarak da adlandırılır; bir yatırımın potansiyel getirisini artırmak için ödünç alınan sermayenin kullanılmasını ifade eder. Yatırımcı pozisyon değerinin bir kısmını koyar ve Broker geri kalanını borç verir. Dayanak hisse senedindeki %1’lik bir hareket, 5:1 kaldıraçlı bir pozisyonda %5’lik bir harekete dönüşür; %1’lik bir hareket de 20:1 kaldıraçlı bir pozisyonda %20’lik bir harekete dönüşür. Aynı çarpan hem yukarı hem aşağı yönlerde çalışır ve aynı çarpan zararları da büyütür.
Çarpanın mekanikleri
Çarpan, pozisyon büyüklüğü ile marj arasındaki orandır. 5:1 kaldıraç, pozisyonun marjın beş katı olduğu anlamına gelir. Hesabında €10,000 olan ve 5:1 kaldıraç kullanan bir yatırımcı, €50,000’lik bir pozisyonu kontrol edebilir. €50,000’lik pozisyonda %1’lik bir hareket €500’dür; bu da €10,000’lik marjın %5’idir.
Marj, pozisyonu açmak için Broker’ın talep ettiği yatırımdır ve marj bir ücret değildir. Marj, Broker tarafından teminat olarak tutulur ve pozisyon kapatıldığında serbest bırakılır. Pozisyonu bir gece tutan yatırımcı, ödünç alınan tutar üzerinden bir finansman ücreti öder; bu finansman ücreti, pozisyon değerinin yıllık bazda bir yüzdesidir.
Marj çağrısı, pozisyon yatırımcının aleyhine hareket ettiğinde ve hesap özkaynağı bakım marjının altına düştüğünde gerçekleşir. Broker bir marj çağrısı gönderir ve yatırımcının pozisyonun açık kalması için ek fon yatırması gerekir. Fonları yatırmayan yatırımcının pozisyonu Broker tarafından tasfiye edilir.
Çarpanın uygulandığı yer
Çarpan, CFDs, vadeli işlemler ve opsiyonlar için geçerlidir. CFDs varsayılan olarak kaldıraçlıdır ve kaldıraç, dayanak varlığa ve düzenleyicinin kurallarına göre broker tarafından belirlenir. Vadeli işlemler, marjin sistemi üzerinden kaldıraçlıdır ve kaldıraç, sözleşmeye ve borsaya bağlıdır. Opsiyonlar prim üzerinden kaldıraçlıdır ve prim, dayanak fiyatına kıyasla küçük olduğunda kaldıraç en yüksektir.
Çarpan, doğrudan hisse alımlarına uygulanmaz. Nakit olarak €10,000 ile bir hisse senedinden €50,000 değerinde satın alan bir yatırımcı, €50,000 tutarını finanse etmek zorundadır ve broker aradaki farkı borç vermez. Doğrudan hisse alımlarında kaldıraç kullanmak isteyen yatırımcı, bir marjin hesabı kullanabilir ve broker, satın alma fiyatının bir kısmını borç verir.
Konum boyutlandırma için pratik kurallar
İlk kural, pozisyonu mevcut marja göre değil, riske göre boyutlandırmaktır. Tek bir işlemde hesabın yüzde 1'ini riske atan yatırımcı, girişin yüzde 1'i kadar bir stop-loss'un hesabın yüzde 1'lik bir kayba yol açacağı şekilde pozisyonu boyutlandırmalıdır. 10:1 kaldıraç kullanan ve tek bir işlemde hesabın yüzde 10'unu kullanan yatırımcı, yüzde 10'luk bir harekette tüm hesabını riske atıyor demektir.
İkinci kural, stop-loss kullanmaktır. Stop-loss zararı sınırlar ve stop-loss, kaldıraçlı bir pozisyondaki riski yönetmek için yatırımcının temel aracıdır. Stop-loss, yatırımcının risk toleransına uygun bir seviyeye yerleştirilmeli ve stop-loss yatırımcının aleyhine olacak şekilde hareket ettirilmemelidir.
Üçüncü kural, marj seviyesini izlemektir. Yatırımcı marj seviyesini düzenli olarak kontrol etmeli ve marj seviyesinin Broker'ın minimumunun altına düşmesine izin vermemelidir. Birden fazla pozisyon tutan yatırımcı, marj gereksinimlerini toplayarak hesaplamalı ve olumsuz hareketler için bir tampon bırakmalıdır.
Çarpanın riskleri
İlk risk, kaybın büyütülmesidir. 5:1 pozisyonda yüzde 5 kazanç üreten kaldıraç, yüzde 5 kayba da yol açabilir ve spread, komisyon ve finansman ücreti nedeniyle kayıp kazançtan daha büyük olabilir. Yüksek kaldıraç kullanan yatırımcı, tek bir işlemde tüm yatırımı kaybedebilir.
İkinci risk, marjin çağrısıdır. Marjin çağrısı her an gerçekleşebilir ve Broker ek fon talep edebilir; bu talep saatler içinde iletilebilir. Ek fonlara sahip olmayan yatırımcının pozisyonu, en kötü olası zamanda tasfiye edilir ve yatırımcı zararı realize eder.
Üçüncü risk, aşırı işlem yapmaktır. Kaldıraç pozisyonları daha cazip gösterir ve yatırımcı, yatırımcının risk toleransının izin verdiğinden daha büyük pozisyonlar almaya teşvik edilebilir. Yatırımcı, pozisyonu açmadan önce risk kurallarını belirlemeli ve kurallara bağlı kalmalıdır.
Çarpan etkisiyle ilgili sık sorulan sorular
Maksimum kaldıraç nedir? Maksimum kaldıraç, düzenleyici kuruma ve Broker’a bağlıdır. Avrupa Birliği’nde perakende müşteriler için ana forex çiftlerinde maksimum kaldıraç 1:30 ve hisse senetlerinde 1:5’tir. Off-shore Broker’lar daha yüksek kaldıraç sunabilir, ancak daha yüksek kaldıraç daha düşük bir koruma seviyesiyle birlikte gelir.
Kaldıraçla yatırdığımdan daha fazlasını kaybedebilir miyim? Evet, CFDs ve vadeli işlemlerle. Pozisyon işlemcinin aleyhine hareket edebilir ve Broker ek teminat (margin) talep edebilir. Ek fonlara sahip olmayan işlemci pozisyonun tasfiye edilmesine neden olur ve işlemci Broker’a hâlâ aradaki farkı borçlu olabilir.
Çarpan etkisi, opsiyon kaldıraçıyla aynı mı? Opsiyon kaldıraçı, primin dayanak varlığın fiyatına oranının bir fonksiyonudur ve dayanak varlığın fiyatı hareket ettikçe opsiyon kaldıraçı da değişir. CFD ve vadeli işlemlerdeki kaldıraç Broker veya borsa tarafından sabitlenir ve işlem sırasında kaldıraç değişmez.
Ilgili kaynaklar
- En İyi Hisse Senedi Brokerleri
- Broker İncelemeleri
- Aracılık Ücretleri → Marj Oranları Karşılaştırması
Nereden başlamalı
Hisse senedi alım satarında çarpan etkisini değerlendiriyorsanız, atılacak en faydalı ilk adım, düzenlenmiş bir Broker’da demo hesap açmak ve takip ettiğiniz bir hisse senedi üzerinde küçük bir kaldıraçlı işlem yapmak. broker karşılaştırmamız, kaldıraçlı alım satım sunan ve kullanılabilir kaldıraç düzeylerini veren Broker’ları listeler; bu bilgiler, canlı hesapta ilk kaldıraçlı işlemi yapmadan önce Broker’ın size ne sunduğunu görmenizi sağlar.