Hisse Senedi Alım Satımında Kaldıraç Anlamak

Leverage (kaldıraç) anlamak, üç şeyi anlamak demektir: broker’ın neyi ödünç verdiği, broker’ın krediyi vermek için ne kadar ücret aldığı ve fiyat trader’ın aleyhine hareket ettiğinde pozisyona ne olduğu. Mekanikler basittir; kaldıraçı doğru kullanmak için gereken disiplin ise zor olan kısımdır. Kaldıraç kullanan çoğu perakende trader, mekanikleri anlar ama disiplini küçümser.

Trader’ın görevi, kaldıracı varsayılan olarak değil, hesaplanmış bir girdi olarak kullanmaktır. Kaldıracı hesaplanmış bir girdi olarak kullanan trader’ın kullanışlı bir aracı vardır; kaldıracı varsayılan olarak kullanan trader’ın ise her işlemle birlikte büyüyen bir sorunu vardır.

Mekanik (basit dille)

Kaldıraç, yatırımcının hesabındaki nakit ve menkul kıymetler ile teminat altına alınan broker kaynaklı bir kredidir. Yatırımcı, pozisyonun değerinin bir yüzdesini (marjin) ortaya koyar ve broker kalanını borç verir. Pozisyonun tam değeri piyasaya maruz kalır; ancak yatırımcının pozisyondaki özkaynağı yalnızca marjindir. Kaldıraç, pozisyonun değeri bölü yatırımcının özkaynağıdır.

2× kaldıraçlı bir pozisyon, %50 yatırımcı özkaynağı, %50 borç alınandır. 5× kaldıraçlı bir pozisyon, %20 yatırımcı özkaynağı, %80 borç alınandır. 10× kaldıraçlı bir pozisyon, %10 yatırımcı özkaynağı, %90 borç alınandır. Kaldıraç ne kadar yüksekse, yatırımcının tamponu o kadar küçüktür ve pozisyon aleyhine hareket edip marjin çağrısını tetikleyen eşik o kadar daha yakındır.

Maliyeti sade dille

Kaldıraç maliyeti, ödünç alınan kısmın üzerinden günlük olarak tahsil edilen finansman oranıdır. Oran, Broker tarafından belirlenir ve genellikle bir kıyas oranı (SOFR, EURIBOR, SONIA) üzerine eklenen bir spread şeklindedir. Bir elde tutma süresi boyunca toplam maliyet; oran × ödünç alınan kısım × pozisyonun elde tutulduğu gün sayısıdır.

%6 finansman oranıyla bir yıl boyunca elde tutulan 5× kaldıraçlı bir pozisyon, notional tutarın yıllık %4.8’ine mal olur (6% × %80 ödünç alınan). Pozisyon düz olsa bile maliyet tahsil edilir ve getiri üzerinde gerçek bir yük oluşturur. Maliyet bir günlük işlem için küçüktür (birkaç baz puan) ve çok aylık bir pozisyon için anlamlıdır (ayda %1-2).

Risk, sade bir dille

Kaldıraç riskinin anlamı, kayıpların katlanmasıdır. 2× kaldıraçlı bir pozisyona karşı %5’lik bir hareket, yatırımcının özkaynağında %10’luk bir kayıptır. 5× kaldıraçlı bir pozisyona karşı %5’lik bir hareket, %25’lik bir kayıptır. 10× kaldıraçlı bir pozisyona karşı %5’lik bir hareket ise %50’lik bir kayıptır. Piyasa hareketleri aynıdır; yatırımcı üzerindeki etki ise kat sayısıdır.

Risk, özellikle hızlı piyasalarda veya bir gap (açılış sıçraması) olayında en keskindir. 5× kaldıraçlı bir pozisyonda geceden %3 gap aşağısı, özkaynak üzerinde %15’lik bir kayıp üretir; bu, pozisyonun zaten almış olduğu herhangi bir günlük kaybın üstüne eklenir. Hafta sonu boyunca ya da bilinen bir olay süresince kaldıraçlı bir pozisyonu elde tutan yatırımcı, gap riskini bilerek üstlenmiş olur ve gap riski, perakende yatırımcıların margin call (marjin tamamlama) kaynaklı kayıplarının çoğunun kaynağıdır.

Duzgun anlatimla kullanimi

Kaldiracin meşru kullanimi sermaye verimliligidir (tam nominal tutari finanse etmeden, fiyati yuksek bir hisse senedinde pozisyon almak), kisa vadeli taktiksel konumlandirmadir (tam nominal tutari taahhut etmeden, yonsel bir bahsi boyutlandirmak) ve hedge’dir (bir portfoyu korumak icin kisa pozisyon almak). Bu kullanımlar ortak bir ozellige sahiptir: pozisyon, stratejiye gore boyutlandirilir ve elde tutma suresi kisa olur.

Meşru olmayan kullanımlar ise bahsin buyutulmesidir (risk butcesinden daha buyuk bir pozisyon almak), uzun vadeli elde tutmadir (uzun bir sure boyunca finansman maliyetini odemek) ve varsayilan kullanimdadir (her islemin her birinde mevcut olan maksimum kaldiraci kullanmak). Bu kullanımlar ortak bir ozellige sahiptir: pozisyon, stratejiye gore degil kaldiraca gore boyutlandirilir.

Sade dille disiplin

Disiplin, her işlem için bir risk bütçesidir; bütçeden ve stop seviyesinden hesaplanan bir pozisyon büyüklüğüdür ve tüccarın (trader) saygı duyduğu bir stop’tur. Disiplin, Broker’ın sağlayamadığı kaldıraç kısmıdır ve sermayesini koruyanlarla bunu koruyamayanları ayıran kısımdır.

€10.000’lik bir hesapta %1’lik bir risk bütçesi, işlem başına €100’dür. %5 genişliğinde bir stop, €2.000’lik bir pozisyon anlamına gelir. Pozisyon kaldıraçsızdır (0.2×). %2× kaldıraçlı bir pozisyon isteyen trader’ın €20.000’lik bir pozisyona ihtiyacı vardır ve bu pozisyon, trader’ın kaldıracı bilerek üstlenmesini gerektirir. Kaldıraç, hesaplamanın sonucudur; ona yapılan girdinin kendisi değildir.

Kaldıraçla ilgili sık sorulan sorular

1× kaldıraç, kaldıraçsız ile aynı mı? Evet, 1× kaldıraç pozisyon büyüklüğünün hesap özkaynağına eşit olduğu ve borç alınan sermaye olmadığı anlamına gelir. Bu durumda trader kaldıraç kullanmıyor demektir.

Başlangıç seviyesinde hangi kaldıraç kullanılmalı? Başlangıç seviyesindeki biri, çalışan bir risk bütçesi ve test edilmiş bir stratejiye sahip olana kadar kaldıraç kullanmamalı ya da en fazla 2× kaldıraç kullanmalıdır. Kaldıraç, öğrenme eğrisinin maliyetini büyütür.

Kaldıraç her hisse senedinde kullanılabilir mi? Çoğu Broker çoğu hisse senedinde kaldıraç kullanımına izin verir, ancak bazıları düşük fiyatlı veya düşük likiditeli hisse senetlerinde kaldıraçı kısıtlar. Broker’ın marj listesi, hangi hisse senetlerinin marjla işlem yapılabilir olduğunu ve kullanılabilecek maksimum kaldıraç miktarını trader’a gösterir.

Ilgili kaynaklar

• En İyi Hisse Senedi Brokerleri
• Broker İncelemeleri
• Aracılık Ücretleri → Marj Oranları Karşılaştırması

Nereden başlamalı

Kaldıraç stratejinize nasıl uyuyor olduğunu anlamaya çalışıyorsanız, en faydalı ilk adım; stratejinizin risk bütçeniz kapsamında gerektirdiği pozisyon büyüklüğünü hesaplamak ve bunu Brokerınızın sunduğu kaldıraçla karşılaştırmaktır. broker karşılaştırmamız, her Broker için maksimum kaldıraç ve finansman oranını listeler; bu ikisi birlikte, pozisyonu almadan önce aracı kullanmanın maliyetinin nasıl göründüğünü size gösterir.