Bu bir yatırım tavsiyesi değildir. Sağlanan bilgiler yalnızca eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır ve herhangi bir finansal ürünü satın alma veya satma yönünde bir öneri teşkil etmez.
Kaldıraçlı ürünler; CFDs, vadeli işlemler ve opsiyonlar dahil olmak üzere, küçük bir yatırımla getirileri artırmak isteyen hisse senedi yatırımcıları arasında popülerdir. 5:1 pozisyonda yüzde 5 kazanç sağlayan kaldıraç, yüzde 5 zarar da üretebilir ve zarar, spread, komisyon ve finansman ücreti nedeniyle kazançtan daha büyük olabilir. Kaldıraçlı ürün kullanan yatırımcının, ilk pozisyonu açmadan önce başlıca riskleri anlaması gerekir.
Temel riskler
İlk risk, kayıp büyütmedir. 5:1 pozisyonda yüzde 5 kazanç sağlayan kaldıraç, yüzde 5 kayıp da üretebilir ve spread, komisyon ve finansman ücreti nedeniyle kayıp kazançtan daha büyük olabilir. Yüksek kaldıraç kullanan yatırımcı, tek bir işlemde yatırdığı tutarın tamamını kaybedebilir.
İkinci risk, marjin çağrısıdır. Pozisyon yatırımcının aleyhine hareket ederse ve hesap özkaynağı bakım marjının altına düşerse Broker ek fon talep edebilir. Ek fonu olmayan yatırımcının pozisyonu en kötü olası zamanda tasfiye edilir ve yatırımcı zararı realize eder.
Üçüncü risk, finansman ücretidir. Kaldıraçlı pozisyon, pozisyon değeri ile başlangıç marjı arasındaki farkı borçlanır ve Broker, borç alınan tutar üzerinden faiz uygular. Finansman ücreti gecelik ödenir ve hesap bakiyesinden düşülür. Finansman ücreti işlemin maliyetini artırır ve finansman ücreti zamanla kârları aşındırabilir.
Dördüncü risk, gap (fiyat sıçraması) riskidir. Kaldıraçlı pozisyon, dayanak varlıktaki tek bir gap nedeniyle tasfiye edilebilir ve gap işlem saatleri dışında da gerçekleşebilir. Hafta sonu boyunca veya bir haber olayı sırasında kaldıraçlı pozisyon taşıyan yatırımcı gap riskine maruz kalır.
Beşinci risk, aşırı işlem yapmadır. Kaldıraç pozisyonları daha cazip gösterir ve yatırımcı, yatırımcının risk toleransının izin verdiğinden daha büyük pozisyonlar almaya teşvik edilebilir. Aşırı işlem yapan yatırımcı, hesabı daha yüksek işlem maliyetlerine ve daha yüksek zarar riskine maruz bırakır.
Altıncı risk, psikolojik baskıdır. Kaldıraçlı pozisyon stresli olabilir ve yatırımcı yanlış zamanda satış yapmaya teşvik edilebilir. Bu baskıyı kaldıramayan yatırımcı kaldıraç kullanmamalı ve daha küçük bir pozisyon ya da farklı bir strateji düşünmelidir.
Riskler nasıl yönetilir
İlk teknik pozisyon boyutlandırmadır. Tüccar, pozisyonu hesaptaki sabit bir yüzdeye göre belirlemelidir; tipik olarak her işlem için hesap bakiyesinin yüzde 1 ila 2'si. Pozisyon boyutu, tüccarın kaybetmeye razı olduğu tutarın, stop-loss'a olan mesafeye bölünmesiyle hesaplanır.
İkinci teknik stop-loss'tur. Stop-loss, pozisyonu önceden belirlenmiş bir fiyatta kapatan bir emirdir ve stop-loss zararı sınırlar. Stop-loss, tüccarın risk toleransıyla uyumlu bir seviyeye yerleştirilmeli ve stop-loss tüccarın aleyhine olacak şekilde hareket ettirilmemelidir.
Üçüncü teknik kâr almadır (take-profit). Take-profit, pozisyonu önceden belirlenmiş bir kâr hedefinde kapatan bir emirdir ve take-profit elde edilen kârı kilitler. Take-profit, kâr hedefini kilitlemek isteyen tüccarlar için faydalıdır; ayrıca kârların geri verilmesini önlemek isteyen tüccarlar için de faydalıdır.
Dördüncü teknik çeşitlendirmedir (diversification). Tüccar, riski birden fazla pozisyona, birden fazla sektöre ve birden fazla varlık sınıfına yaymalıdır. Çeşitlendirme, genel portföy üzerindeki tek bir kaybın etkisini azaltır.
Kaçınılması gereken yaygın hatalar
İlk hata, aşırı kaldıraç kullanmaktır. Değişkenliği yüksek bir hisse senedinde 20:1 kaldıraç kullanan yatırımcı, tek bir işlemde yatırdığı tutarın tamamını kaybedebilir. Kaldıraç, dayanak varlığın volatilitesiyle uyumlu olmalı ve kaldıraç, yatırımcının risk toleransıyla eşleştirilmelidir.
İkinci hata, stop-loss’u (zarar durdurmayı) taşımaktır. İşleme karşı stop-loss’u hareket ettiren yatırımcı, pozisyona daha fazla zarar etme alanı tanır ve yatırımcı riski artırır. Stop-loss, yatırımcının kendini rahat hissettiği bir seviyeye yerleştirilmeli ve yatırımcı yeni bir gerekçesi olmadıkça stop-loss taşınmamalıdır.
Üçüncü hata, finansman ücretini (financing charge) görmezden gelmektir. Kaldıraçlı pozisyon, gecelik bir finansman ücreti öder ve bu finansman ücreti işlemin maliyetine eklenir. Kaldıraçlı bir pozisyonu haftalarca ya da aylarca elde tutan yatırımcı, önemli bir finansman ücreti öder ve finansman ücreti kârları silebilir.
Kaldıraçlı ürünlerle ilgili sık sorulan sorular
Maksimum kaldıraç nedir? Maksimum kaldıraç, düzenleyici kuruma ve Broker’a bağlıdır. Avrupa Birliği’nde perakende müşteriler için ana forex çiftlerinde maksimum kaldıraç 1:30 ve hisse senetlerinde 1:5’tir. Off-shore Broker’lar daha yüksek kaldıraç sunabilir; ancak daha yüksek kaldıraç daha düşük bir koruma düzeyiyle birlikte gelir.
Kaldıraçla yatırdığımdan daha fazlasını kaybedebilir miyim? Evet, CFDs ve vadeli işlemlerde. Pozisyon yatırımcının aleyhine hareket edebilir ve Broker ek teminat talep edebilir. Ek fonlara sahip olmayan yatırımcının pozisyonu tasfiye edilir ve yatırımcı Broker’a aradaki farkı hâlâ borçlu olabilir.
Kaldıraç tüm hisse senetleri için aynı mı? Hayır, kaldıraç dayanak hisse senedinin oynaklığına bağlıdır. Oynak hisse senetlerinde kaldıraç daha düşüktür; istikrarlı hisse senetleri daha yüksek kaldıraç destekleyebilir. Broker her hisse senedi için kaldıraç oranını belirler.
Ilgili kaynaklar
- En İyi Hisse Senedi Brokerleri
- Broker İncelemeleri
- Aracılık Ücretleri → Marj Oranları Karşılaştırması
Nereden başlamalı
Kaldıraçlı ürünleri değerlendirirken atılacak en faydalı ilk adım, işlem başına riski, maksimum düşüşü (maximum drawdown) ve açık pozisyonların maksimum sayısını tanımlamaktır. broker comparison sayfamız, kaldıraçlı işlem sunan Broker’ları ve risk yönetimi araçlarını listeler; bu sayede ilk kaldıraçlı işlemi yapmadan önce Broker’ın size ne sunduğunu görürsünüz.