Đây không phải là lời khuyên đầu tư. Các thông tin được cung cấp chỉ nhằm mục đích giáo dục và cung cấp thông tin, và không cấu thành một khuyến nghị mua hoặc bán bất kỳ sản phẩm tài chính nào.
Sự khác biệt giữa sàn giao dịch tập trung và phi tập trung là lựa chọn nền tảng mà mọi trader cryptocurrency phải đối mặt. Sàn giao dịch tập trung (CEX) được vận hành bởi một công ty, duy trì sổ lệnh, khớp lệnh giữa người mua và người bán, và lưu trữ các cryptocurrency của người dùng trong ví của chính mình. Sàn giao dịch phi tập trung (DEX) là một giao thức phần mềm chạy trên blockchain, khớp các giao dịch thông qua các liquidity pool hoặc sổ lệnh peer-to-peer, và không nắm giữ tiền của người dùng.
Việc lựa chọn giữa hai loại này là lựa chọn giữa sự tiện lợi và quyền kiểm soát, giữa quy định và tự do, và giữa kỹ năng của người dùng và trách nhiệm của nền tảng. Trader cổ phiếu khi đánh giá giao dịch crypto nên bắt đầu bằng việc hiểu các điểm đánh đổi.
Cách một sàn giao dịch tập trung hoạt động
Một sàn giao dịch tập trung tương tự như một Broker chứng khoán. Người dùng tạo tài khoản, nạp tiền điện tử hoặc tiền pháp định, và đặt lệnh trên sổ lệnh của sàn. Sàn sẽ khớp các lệnh mua và bán, quản lý việc thực thi lệnh, và lưu giữ tiền của người dùng trong ví của sàn. Sàn chịu trách nhiệm về bảo mật của các khoản tiền, còn người dùng tin rằng sàn sẽ không làm mất tiền thông qua một vụ hack, sự cố vận hành, hoặc phá sản.
Ưu điểm của sàn giao dịch tập trung là sự tiện lợi. Người dùng có thể nạp tiền pháp định từ tài khoản ngân hàng, giao dịch bằng giao diện web hoặc di động đơn giản, và rút tiền về một ví cá nhân. Sàn xử lý các giao dịch trên blockchain, quản lý phí, và việc khớp lệnh. Sàn cũng cung cấp hỗ trợ khách hàng, giải quyết tranh chấp và giám sát theo quy định.
Nhược điểm là rủi ro lưu ký (custody). Người dùng không kiểm soát các private keys của tiền điện tử trên sàn. Sàn có thể đóng băng tài khoản, hạn chế việc rút tiền, hoặc mất tiền do một lỗ hổng bảo mật. Rủi ro lưu ký là lời chỉ trích phổ biến nhất đối với các sàn giao dịch tập trung.
Cách một sàn giao dịch phi tập trung hoạt động
Sàn giao dịch phi tập trung (decentralized exchange) là một tập hợp các smart contract trên một blockchain. Người dùng kết nối một ví cá nhân (MetaMask, Trust Wallet, Ledger) với giao diện của sàn, và người dùng giao dịch trực tiếp từ ví. Tiền không bao giờ rời khỏi quyền kiểm soát của người dùng; giao dịch được thực hiện thông qua một liquidity pool (trên một DEX theo mô hình automated market maker như Uniswap) hoặc thông qua một peer-to-peer order book (trên một DEX như dYdX).
Ưu điểm của sàn giao dịch phi tập trung là khả năng kiểm soát. Người dùng giữ private keys, và sàn không thể đóng băng hoặc hạn chế tài khoản. Người dùng là bên kiểm soát duy nhất đối với các khoản tiền, và người dùng chịu trách nhiệm về bảo mật của ví. Người dùng cũng không cần phải thực hiện KYC (xác minh danh tính), vì DEX không nắm giữ tiền và không có quan hệ khách hàng.
Nhược điểm là sự phức tạp. Người dùng cần hiểu cách sử dụng một ví cá nhân, cách thanh toán blockchain gas fees, và cách quản lý thời điểm thực hiện giao dịch trên blockchain. Người dùng cũng cần hiểu về thanh khoản của DEX, slippage khi giao dịch, và rủi ro của smart contract. DEX là một công cụ dành cho những người dùng cảm thấy thoải mái với công nghệ blockchain.
Sự khác biệt về quy định
Một sàn giao dịch tập trung được quản lý ở hầu hết các thị trường phát triển. Sàn phải đăng ký với cơ quan quản lý, duy trì vốn, tách biệt tiền của khách hàng và tuân thủ các quy tắc KYC và AML. Việc giám sát theo quy định mang lại một lớp bảo vệ cho người dùng, nhưng đồng thời cũng hạn chế khả năng của sàn trong việc cung cấp đòn bẩy cao, token “lạ” hoặc các sản phẩm phức tạp.
Một sàn giao dịch phi tập trung không được quản lý, vì không có một thực thể trung tâm để quản lý. DEX là một giao thức phần mềm, và tình trạng pháp lý của nó không chắc chắn ở hầu hết các khu vực pháp lý. Người dùng sử dụng DEX nằm ngoài hệ thống tài chính được quản lý, và người dùng không có phương án khắc phục nếu hợp đồng thông minh của DEX bị khai thác, nếu thanh khoản trong pool bị rút cạn, hoặc nếu giao dịch của người dùng thất bại.
Cấu trúc phí
Cấu trúc phí trên một sàn giao dịch tập trung là minh bạch. Sàn thu một khoản phí giao dịch (thường 0,1-0,5% cho mỗi lệnh giao dịch, được giảm cho các nhà giao dịch có khối lượng cao), và sàn có thể thu thêm phí rút tiền và phí nạp tiền. Các khoản phí có thể dự đoán trước, và người dùng có thể tính toán tổng chi phí của một lệnh giao dịch.
Cấu trúc phí trên một sàn giao dịch phi tập trung kém minh bạch hơn. DEX thu một khoản phí swap (thường 0,1-1% cho mỗi lệnh giao dịch), và người dùng phải trả thêm phí gas của blockchain bên cạnh phí swap. Phí gas thay đổi tùy theo mức độ tắc nghẽn của blockchain, và người dùng có thể phải trả từ €5 đến €50 phí gas cho một lệnh giao dịch duy nhất trên Ethereum. Các khoản phí ít có thể dự đoán hơn, và tổng chi phí của một lệnh giao dịch có thể cao hơn so với trên CEX.
Nên chọn cái nào
Câu trả lời thẳng thắn là sàn giao dịch tập trung (centralized exchange) là lựa chọn đúng cho hầu hết các nhà giao dịch lẻ. CEX thuận tiện hơn, được quản lý chặt chẽ hơn và thân thiện với người dùng hơn. DEX phù hợp với các trader muốn giao dịch mà không cần KYC, cảm thấy thoải mái với công nghệ blockchain, và sẵn sàng trả phí cao hơn để có quyền kiểm soát.
Trader sử dụng cả CEX và DEX nên giữ phần lớn số tiền trên CEX để giao dịch, và chuyển số tiền sang một ví cá nhân để lưu trữ dài hạn. CEX dành cho giao dịch chủ động; ví cá nhân dành cho việc lưu giữ (custody). Cách tách này là phương pháp tiêu chuẩn mà các trader crypto giàu kinh nghiệm thường áp dụng.
Tai lieu lien quan
Bat dau o dau
Neu ban dang danh gia cac nen tang giao dich crypto, nhung tinh nang huu ich nhat de so sanh la bieu phi, cac loai tien dien tu co san, muc do su dung leverage (đon bạy) co the, va trang thai quan ly cua san giao dich. Bai so sanh broker cua chung toi liet ke cac broker cung cap giao dich crypto va cac san pham co san, tu do giup ban hinh dung nen tang se nhu the nao truoc khi ban nap tien vao tai khoan.